Tay chân lạnh là bệnh gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Tay chân lạnh kéo dài ngay cả khi thời tiết ấm có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý tiềm ẩn như thiếu máu, rối loạn tuyến giáp hoặc hội chứng Raynaud. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả qua bài viết dưới đây nhé!

1 Tay chân lạnh là gì?

Tay chân lạnh là tình trạng bàn tay và bàn chân có cảm giác lạnh hơn các vùng khác trên cơ thể, ngay cả khi thời tiết không quá lạnh. Nguyên nhân chủ yếu là do lưu lượng máu đến các chi giảm, khiến mô không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất để duy trì nhiệt độ ổn định. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là phản ứng sinh lý bình thường khi cơ thể tiếp xúc với môi trường lạnh hoặc đang căng thẳng.

Tuy nhiên, nếu tay chân bị lạnh xuất hiện thường xuyên, kéo dài thì bạn không nên chủ quan. Khi đó, tình trạng này có thể liên quan đến các bệnh lý cần được thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác.

Tay chân lạnh là tình trạng bàn tay, bàn chân có cảm giác lạnh hơn bình thường

2 Nguyên nhân gây tình trạng lạnh tay chân

Lưu thông máu kém

Lưu thông máu kém là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến tình trạng lạnh tay chân xảy ra thường xuyên. Khi máu không được bơm hiệu quả đến các chi, lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho mô sẽ giảm, từ đó gây cảm giác lạnh, tê bì hoặc da nhợt nhạt.

Tình trạng này thường gặp ở người ít vận động, người có huyết áp thấp hoặc mắc bệnh tim mạch. Ngoài ra, những người làm việc văn phòng phải ngồi lâu, ít thay đổi tư thế cũng dễ rơi vào tình trạng tuần hoàn kém và cảm thấy tay chân lạnh.

Thiếu máu

Thiếu máu thiếu sắt khiến cơ thể không có đủ hồng cầu để vận chuyển oxy. Khi mô ngoại vi không nhận đủ oxy, cảm giác tay chân lạnh sẽ xuất hiện kèm theo mệt mỏi, chóng mặt và da nhợt nhạt.

Đây là nguyên nhân thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, người ăn uống thiếu chất hoặc người có bệnh lý đường tiêu hóa làm giảm hấp thu sắt.

Hội chứng Raynaud

Hội chứng Raynaud là tình trạng các mạch máu nhỏ ở ngón tay và ngón chân co thắt quá mức khi tiếp xúc với nhiệt độ lạnh hoặc khi căng thẳng. Sự co thắt này làm dòng máu đến các chi bị gián đoạn tạm thời, khiến tay chân lạnh đột ngột, kèm theo hiện tượng da chuyển sang màu trắng bệch hoặc xanh tím.

Khi máu lưu thông trở lại, vùng da có thể đỏ rực, đau nhức hoặc nóng ran. Những cơn co mạch lặp đi lặp lại không chỉ gây cảm giác lạnh tay chân khó chịu mà còn có nguy cơ ảnh hưởng đến mô nếu không được theo dõi và kiểm soát phù hợp. Vì vậy, người có biểu hiện nghi ngờ nên thăm khám sớm để được tư vấn và điều trị đúng cách.

Hội chứng Raynaud khiến các ngón tay, ngón chân lạnh đột ngột

Suy giáp

Suy giáp là tình trạng tuyến giáp không sản xuất đủ hormone, làm chậm quá trình chuyển hóa và sinh nhiệt của cơ thể. Khi đó, người bệnh dễ nhạy cảm với lạnh và thường xuyên bị tay chân lạnh, ngay cả khi thời tiết không quá lạnh.

Suy giáp còn có thể đi kèm mệt mỏi, tăng cân, da khô và nhịp tim chậm. Nếu tình trạng lạnh tay chân kéo dài cùng những dấu hiệu này, bạn nên kiểm tra chức năng tuyến giáp sớm để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Bệnh động mạch ngoại biên

Bệnh động mạch ngoại biên xảy ra khi động mạch bị hẹp do mảng xơ vữa, làm giảm máu đến tay chân. Người bệnh có thể thấy đau bắp chân khi đi bộ, tê hoặc lạnh kéo dài ở bàn chân.

Tình trạng này thường gặp ở người hút thuốc, người cao tuổi hoặc có tiền sử tim mạch. Nếu không kiểm soát, bệnh có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như loét hoặc hoại tử.

Biến chứng bệnh tiểu đường

Ở người mắc bệnh tiểu đường lâu năm, lạnh tay chân thường liên quan đến biến chứng thần kinh ngoại biên và tổn thương mạch máu do đường huyết tăng cao kéo dài. Khi đó, lưu lượng máu đến các chi giảm và cảm giác ở bàn tay, bàn chân cũng suy yếu, gây tê bì, châm chích hoặc giảm cảm nhận nhiệt độ.

Thiếu vitamin B12

Vitamin B12 giữ vai trò thiết yếu trong quá trình tạo hồng cầu và duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh. Khi cơ thể thiếu hụt vitamin B12, người bệnh có thể bị thiếu máu, tê bì chân tay và cảm giác lạnh tay chân kéo dài.

Tình trạng thiếu vitamin B12 thường gặp ở người ăn chay trường, người lớn tuổi hoặc những người mắc bệnh lý dạ dày - ruột làm giảm khả năng hấp thu dưỡng chất.

Cảm giác lạnh tay chân kéo dài khi thiếu hụt vitamin B12

3 Ai có nguy cơ cao bị tay chân lạnh?

Ngoài các nguyên nhân bệnh lý cụ thể, một số nhóm đối tượng sau đây có nguy cơ cao bị tay chân lạnh: 

• Phụ nữ trẻ tuổi: Nội tiết estrogen ảnh hưởng đến trương lực mạch máu, khiến phụ nữ nhạy cảm với lạnh hơn nam giới. 
• Người có chỉ số BMI thấp (gầy, ít mỡ dưới da): Lớp mỡ dưới da giúp giữ nhiệt. Khi lượng mỡ thấp, cơ thể dễ thất thoát nhiệt, dẫn đến lạnh tay chân ngay cả khi môi trường không quá lạnh.
• Người thường xuyên căng thẳng, lo âu: Stress kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, gây co mạch ngoại vi và làm giảm lưu lượng máu đến bàn tay, bàn chân.
• Người cao tuổi: Quá trình lão hóa làm suy giảm khả năng điều hòa thân nhiệt và độ đàn hồi mạch máu, khiến tuần hoàn ngoại vi kém hơn so với người trẻ.
• Người sử dụng thuốc có tác dụng co mạch: Một số thuốc điều trị đau nửa đầu (nhóm triptan), thuốc cảm chứa pseudoephedrine hoặc thuốc chẹn beta có thể làm hẹp mạch máu ngoại vi, tăng cảm giác lạnh.
• Người làm việc trong môi trường điều hòa hoặc nhiệt độ thấp kéo dài: Tiếp xúc lạnh lặp đi lặp lại khiến mạch máu co thường xuyên, dễ hình thành cảm giác tay chân lạnh mạn tính.
• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Hệ thống điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện và lớp mỡ dưới da mỏng khiến trẻ dễ mất nhiệt nhanh hơn người lớn.
• Người hút thuốc: Nicotine trong thuốc lá gây co mạch và làm giảm lưu lượng máu đến các chi. Hút thuốc lâu dài còn làm tổn thương thành mạch, tăng nguy cơ rối loạn tuần hoàn ngoại vi và khiến tay chân bị lạnh thường xuyên.
• Người thường xuyên uống rượu bia: Rượu gây giãn mạch tạm thời ở da khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn. Sau cảm giác ấm ban đầu, nhiệt độ trung tâm giảm xuống có thể làm tay chân lạnh rõ rệt hơn, đặc biệt trong môi trường lạnh.
• Người ít vận động hoặc ngồi lâu: Việc duy trì một tư thế quá lâu có thể làm giảm lưu thông máu đến chi dưới, gây lạnh và tê bàn chân.

Người thường xuyên hút thuốc có nguy cơ cao bị tay chân lạnh

4 Tay chân lạnh có nguy hiểm không?

Trong nhiều trường hợp, tay chân lạnh chỉ là phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể khi gặp thời tiết lạnh hoặc căng thẳng và sẽ cải thiện khi bạn giữ ấm hoặc nghỉ ngơi. Tình trạng này thường không nguy hiểm nếu chỉ xuất hiện thoáng qua và không kèm theo triệu chứng bất thường.

Tuy nhiên, nếu lạnh tay chân kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc đi kèm tê bì, đổi màu da, đau nhức, mệt mỏi kéo dài thì đây có thể là dấu hiệu của thiếu máu, suy giáp hoặc biến chứng tiểu đường. Khi đó, việc thăm khám sớm là cần thiết để phát hiện và điều trị kịp thời, tránh biến chứng lâu dài.

5 Khi nào cần gặp bác sĩ

Dấu hiệu cần đi khám

Bạn nên chủ động thăm khám nếu tình trạng tay chân lạnh đi kèm các dấu hiệu bất thường dưới đây:

• Cảm giác lạnh kéo dài dù thời tiết ấm hoặc đã giữ ấm đầy đủ.
• Da đổi màu trắng bệch, xanh tím hoặc đỏ rực bất thường.
• Tê bì, châm chích, giảm cảm giác ở tay hoặc chân.
• Đau nhức dữ dội hoặc sưng phù ở các chi.
• Xuất hiện vết loét, trầy xước lâu lành (đặc biệt ở người mắc tiểu đường).
• Kèm theo mệt mỏi kéo dài, sụt cân hoặc rối loạn nhịp tim.

Nơi khám chữa bệnh uy tín

Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đã nêu, bạn nên đến cơ sở y tế gần nhất hoặc bệnh viện chuyên khoa Nội tổng quát để được đánh giá kịp thời. Ngoài ra, bạn có thể tham khảo một số bệnh viện lớn, uy tín để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp:

• Tại TP. Hồ Chí Minh: Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, Bệnh viện Nhân dân 115.
• Tại Hà Nội: Bệnh viện Nội tiết Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đa khoa An Việt.

6 Cách điều trị tay chân lạnh hiệu quả

Việc điều trị tay chân lạnh cần dựa vào nguyên nhân cụ thể thay vì chỉ xử lý triệu chứng tạm thời. Nếu tình trạng này chỉ do thời tiết lạnh hoặc ngồi lâu ít vận động, bạn có thể cải thiện bằng cách giữ ấm cơ thể, tăng cường vận động và hạn chế hút thuốc để giúp lưu thông máu tốt hơn. Tuy nhiên, khi lạnh tay chân liên quan đến các bệnh lý như thiếu máu, suy giáp, tiểu đường hoặc rối loạn tuần hoàn, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị nguyên nhân nền như bổ sung vi chất, kiểm soát đường huyết hoặc dùng thuốc hỗ trợ tuần hoàn.

Trong trường hợp tiếp xúc lạnh kéo dài gây tê cứng hoặc nghi ngờ bỏng lạnh nhẹ, vùng bị ảnh hưởng cần được làm ấm từ từ trong nước ấm khoảng 37 - 39°C để phục hồi tuần hoàn. Nếu xuất hiện phồng rộp, da đổi màu bất thường hoặc đau nhiều, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được theo dõi và xử trí kịp thời, tránh tổn thương mô nghiêm trọng.

Ngoài điều trị y khoa, một số biện pháp hỗ trợ như ngâm tay chân bằng sáp parafin (liệu pháp nhiệt giúp giữ ấm và giảm đau khớp) hoặc tập các kỹ thuật thư giãn giúp cải thiện tuần hoàn cũng có thể được cân nhắc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

7 Biện pháp phòng ngừa và giúp làm ấm khi tay chân lạnh

Để hạn chế tình trạng tay chân lạnh tái diễn và hỗ trợ làm ấm cơ thể hiệu quả, bạn có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản sau:

• Giữ ấm đúng cách: Mang tất, găng tay, giữ ấm cổ tay, cổ chân khi trời lạnh hoặc ngồi phòng điều hòa lâu.
• Tăng cường vận động: Đi bộ, xoay cổ tay cổ chân, tập thể dục nhẹ giúp cải thiện lưu thông máu đến các chi.
• Ngâm tay chân nước ấm 37 - 40°C: Thực hiện 10 - 15 phút trước khi ngủ để kích thích tuần hoàn và giúp ngủ ngon hơn.
• Hạn chế thuốc lá và caffeine: Nicotine và caffeine có thể gây co mạch, làm tình trạng lạnh tay chân nặng hơn.
• Uống đủ nước và ăn uống cân bằng: Bổ sung thực phẩm giàu sắt, vitamin B12 và protein giúp hỗ trợ tạo máu và duy trì chuyển hóa ổn định.
• Massage nhẹ nhàng bàn tay, bàn chân: Giúp tăng lưu lượng máu và giảm cảm giác tê buốt.

Bạn cần giữ ấm đúng cách khi thời tiết trở lạnh

Xem thêm:

• Run chân tay là bệnh gì? Nguyên nhân và các biện pháp khắc phục
• Phù chân là dấu hiệu cảnh báo điều gì? Cách giảm phù hiệu quả
• Bệnh nấm kẽ chân (nước ăn chân): Bệnh thường gặp mùa mưa bạn cần biết

Việc theo dõi cơ thể, giữ ấm đúng cách và thăm khám khi cần thiết sẽ giúp bạn phòng ngừa biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!