Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta: Dấu hiệu cần biết

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm có liên quan đến chuột và các loài gặm nhấm. Bệnh không phổ biến như sốt xuất huyết Dengue nhưng có thể gây sốt cao, xuất huyết, tụt huyết áp và suy thận cấp nếu diễn tiến nặng. Cùng tìm hiểu dấu hiệu, đường lây và cách phòng ngừa qua bài viết sau!

1 Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta là gì?

Khái niệm sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm do một số chủng virus Hanta gây ra. Bệnh thường liên quan đến loài gặm nhấm, đặc biệt là chuột, vì virus có thể tồn tại trong phân, nước tiểu và nước bọt của chuột nhiễm bệnh.

Bệnh còn được gọi là sốt xuất huyết kèm hội chứng thận hoặc HFRS - Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome (sốt xuất huyết kèm hội chứng thận). Theo CDC, một số virus Hanta có thể gây HFRS và làm tổn thương thận ở người bệnh.

Vì sao bệnh được gọi là sốt xuất huyết kèm suy thận?

Bệnh được gọi là sốt xuất huyết kèm suy thận vì người bệnh có thể xuất hiện đồng thời các biểu hiện sốt, tổn thương mạch máu, xuất huyết và suy giảm chức năng thận.

Khi thận bị ảnh hưởng, người bệnh có thể tiểu ít, bí tiểu, phù, đau vùng thắt lưng, rối loạn điện giải hoặc suy thận cấp. Đây là nhóm dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý, nhất là khi xuất hiện sau khi tiếp xúc với chuột hoặc dọn dẹp nơi có dấu vết chuột.

HFRS là bệnh sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

2 Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của bệnh

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta không phải bệnh quá phổ biến, nhưng có thể nguy hiểm nếu diễn tiến nặng. Bệnh có thể gây tụt huyết áp, sốc, xuất huyết, suy thận cấp, rối loạn điện giải và quá tải dịch.

Theo CDC, mức độ nặng của HFRS thay đổi tùy theo chủng virus gây bệnh. Một số chủng thường gây triệu chứng nặng hơn, trong khi một số chủng khác có xu hướng nhẹ hoặc trung bình hơn. Tỷ lệ tử vong cũng thay đổi theo từng chủng virus, từ dưới 1% đến khoảng 15% trong một số trường hợp.

Điều quan trọng là người bệnh không nên chủ quan khi có sốt kèm tiểu ít, phù, mệt lả hoặc chảy máu bất thường sau khi tiếp xúc với môi trường nghi có chuột.

Vì sao bệnh dễ bị phát hiện muộn?

Bệnh dễ bị phát hiện muộn vì triệu chứng ban đầu khá giống cảm cúm, sốt siêu vi hoặc sốt xuất huyết Dengue. Người bệnh có thể chỉ thấy sốt cao, đau đầu, đau cơ, đau lưng, buồn nôn và mệt mỏi nên dễ tự theo dõi tại nhà.

Nhiều trường hợp chỉ đi khám khi đã xuất hiện dấu hiệu nặng hơn như tiểu ít, phù, tụt huyết áp, chóng mặt hoặc chảy máu bất thường. Vì vậy, tiền sử tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc khu vực có dấu vết chuột là thông tin rất quan trọng cần báo cho bác sĩ.

3 Nguyên nhân và đường lây sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

Nguồn lây chính từ chuột và loài gặm nhấm

Chuột và các loài gặm nhấm là vật chủ tự nhiên quan trọng của virus Hanta. Virus có thể được thải ra môi trường qua phân chuột, nước tiểu chuột và nước bọt chuột nhiễm bệnh.

Không phải cứ nhìn thấy chuột là chắc chắn có virus Hanta. Tuy nhiên, môi trường có nhiều chuột, nhiều phân chuột hoặc dấu vết chuột làm tăng nguy cơ phơi nhiễm, đặc biệt ở nhà kho, tầng hầm, gác mái, nông trại, khu chăn nuôi hoặc nơi lâu ngày không được vệ sinh.

Hít phải bụi hoặc khí dung chứa virus

Hít phải bụi hoặc khí dung chứa virus là đường lây cần được chú ý nhất. Khi phân, nước tiểu hoặc nước bọt chuột khô lại, các hạt bụi nhiễm virus có thể phát tán vào không khí, đặc biệt khi quét khô, hút bụi hoặc dọn dẹp mạnh tay.

CDC ghi nhận người có thể nhiễm HFRS khi hít phải virus trong không khí bị khuấy lên trong quá trình dọn dẹp khu vực có chất thải của loài gặm nhấm.

Các tình huống dễ gặp gồm:

• Quét khô phân chuột trong nhà kho, tầng hầm, gác mái.
• Dùng máy hút bụi trực tiếp tại nơi có phân chuột.
• Dọn nhà cũ, lán trại, kho chứa đồ lâu ngày không sử dụng.
• Làm việc ở khu vực có nhiều chuột nhưng không dùng bảo hộ phù hợp.

Tiếp xúc trực tiếp với chất thải của chuột

Virus Hanta cũng có thể xâm nhập khi chất thải chuột tiếp xúc với vết thương hở hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng. Nguy cơ tăng nếu chạm tay vào phân chuột, xác chuột, ổ chuột, đồ vật bị chuột làm bẩn rồi đưa tay lên mặt.

Thực phẩm nhiễm bẩn bởi phân, nước tiểu hoặc nước bọt chuột cũng có thể là nguồn phơi nhiễm. Vì vậy, thực phẩm cần được bảo quản trong hộp kín, tránh để hở ở khu vực có chuột.

Virus Hanta có lây từ người sang người không?

Đa số trường hợp nhiễm virus Hanta không lây từ người sang người. Đường lây chính vẫn là tiếp xúc với chuột, chất thải của chuột hoặc hít phải bụi nhiễm virus từ môi trường có loài gặm nhấm.

CDC cho biết lây truyền giữa người với người có thể xảy ra nhưng cực kỳ hiếm. Vì vậy, phòng bệnh vẫn cần tập trung vào kiểm soát chuột, vệ sinh môi trường và dọn dẹp chất thải chuột đúng cách.

Các đường lây truyền của virus hanta

4 Ai có nguy cơ mắc sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta?

Người sống hoặc làm việc ở nơi có nhiều chuột

Nhóm có nguy cơ cao hơn gồm nông dân, người làm kho, công nhân chăn nuôi, người làm lâm nghiệp, người sống ở khu vực vệ sinh kém hoặc nơi có nhiều loài gặm nhấm.

Nguy cơ đến từ việc tiếp xúc thường xuyên với môi trường có phân chuột, nước tiểu chuột, ổ chuột hoặc đồ vật bị chuột làm bẩn. Những người làm việc trong khu vực kín, ít thông gió và lâu ngày không dọn dẹp càng cần thận trọng.

Người dọn dẹp khu vực có dấu vết chuột

Người dọn nhà kho, tầng hầm, gác mái, nhà bỏ trống, lán trại hoặc kho chứa lâu ngày có thể vô tình hít phải bụi nhiễm virus nếu dọn sai cách.

Các hành vi làm tăng nguy cơ gồm quét khô, hút bụi trực tiếp, không đeo găng tay, không mở cửa thông gió và không làm ướt khu vực bằng dung dịch khử khuẩn trước khi lau dọn.

Người tiếp xúc nghề nghiệp với loài gặm nhấm

Nhân viên phòng thí nghiệm, người nghiên cứu động vật, bác sĩ thú y, người nuôi hoặc chăm sóc loài gặm nhấm cũng có nguy cơ phơi nhiễm nếu tiếp xúc với động vật hoặc chất thải động vật không đúng quy trình.

Nhóm này cần tuân thủ bảo hộ cá nhân, vệ sinh tay, xử lý chất thải an toàn và làm sạch khu vực làm việc theo hướng dẫn chuyên môn.

Những đối tượng có nguye cơ mắc sốt xuất huyết kèm suy thận do virus hanta

5 Triệu chứng sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

Triệu chứng giai đoạn đầu

Triệu chứng sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta thường khởi phát với các biểu hiện giống nhiễm virus cấp tính. Người bệnh có thể sốt cao đột ngột, ớn lạnh, đau đầu, đau lưng, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau bụng.

Theo CDC, triệu chứng HFRS thường xuất hiện sau 1-2 tuần kể từ khi phơi nhiễm với virus Hanta qua loài gặm nhấm. Trong một số trường hợp hiếm, triệu chứng có thể xuất hiện muộn hơn, lên đến 8 tuần.

Do biểu hiện ban đầu dễ giống cúm, sốt siêu vi hoặc sốt xuất huyết Dengue, người bệnh cần chú ý yếu tố gợi ý là từng tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc nơi có nhiều dấu vết chuột.

Dấu hiệu liên quan đến xuất huyết và hạ huyết áp

Một số người bệnh có thể đỏ mặt, đỏ mắt, nổi chấm xuất huyết, phát ban hoặc chảy máu bất thường. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể chóng mặt, tụt huyết áp, mệt lả hoặc có dấu hiệu sốc.

Đây là nhóm dấu hiệu cần được theo dõi sát. Nếu xuất hiện chảy máu bất thường, tụt huyết áp, lơ mơ hoặc mệt lả nhiều, người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm.

Dấu hiệu liên quan đến thận

Dấu hiệu liên quan đến thận là trọng tâm cần lưu ý trong HFRS. Người bệnh có thể tiểu ít, bí tiểu, phù mặt hoặc phù chân, đau vùng thắt lưng, mệt nhiều, rối loạn điện giải hoặc suy thận cấp.

Nếu có các triệu chứng này sau khi tiếp xúc với chuột hoặc dọn nơi có phân chuột, người bệnh không nên tự điều trị tại nhà. Việc đi khám sớm giúp bác sĩ đánh giá chức năng thận, điện giải, huyết áp và tình trạng dịch trong cơ thể.

Các triệu chứng sốt xuất huyết kèm suy thận do virus hanta thường khởi phát với biểu hiện giống nhiễm virus cấp tính

6 Các giai đoạn của sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

Giai đoạn sốt

Giai đoạn sốt thường bắt đầu với sốt cao, đau đầu, đau cơ, đau lưng, mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau bụng. Đây là giai đoạn dễ nhầm với bệnh nhiễm virus thông thường.

Người bệnh nên theo dõi thêm các dấu hiệu đi kèm như đỏ mặt, đau vùng thắt lưng, tiểu ít hoặc có tiền sử vừa dọn nơi có dấu vết chuột.

Giai đoạn hạ huyết áp

Ở giai đoạn hạ huyết áp, người bệnh có thể chóng mặt, choáng váng, mệt lả, tụt huyết áp hoặc có nguy cơ sốc. Đây là dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn tiến nặng, cần được đánh giá y tế.

Không nên cố tự bù nước hoặc dùng thuốc tại nhà nếu đã có tụt huyết áp, lơ mơ, khó thở, chảy máu bất thường hoặc tiểu rất ít.

Giai đoạn bí tiểu

Giai đoạn bí tiểu phản ánh tình trạng suy giảm chức năng thận. Người bệnh có thể tiểu ít, không tiểu, phù, nặng người, mệt nhiều hoặc có biểu hiện do tích tụ độc tố và rối loạn điện giải.

Đây là giai đoạn cần theo dõi tại cơ sở y tế. Bác sĩ có thể kiểm tra chức năng thận, lượng nước tiểu, điện giải, huyết áp và cân bằng dịch để hạn chế biến chứng.

Giai đoạn đa niệu và hồi phục

Sau giai đoạn bí tiểu, một số người bệnh có thể bước vào giai đoạn đa niệu, nghĩa là lượng nước tiểu tăng nhiều. Giai đoạn này vẫn cần thận trọng vì có thể gây mất nước và rối loạn điện giải nếu không được theo dõi phù hợp.

Giai đoạn hồi phục có thể kéo dài, người bệnh còn mệt mỏi, yếu cơ hoặc cần thời gian để chức năng thận ổn định lại. Theo CDC, quá trình hồi phục hoàn toàn sau nhiễm virus Hanta có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.

Các giai đoạn tiến triển của sốt xuất huyết kèm suy thận do virus hanta

7 Phân biệt sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta với sốt xuất huyết Dengue

Điểm giống nhau

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta và sốt xuất huyết Dengue đều có thể gây sốt cao, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi và xuất huyết. Vì có nhiều điểm giống nhau, người bệnh không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào triệu chứng.

Khi có sốt sau khi tiếp xúc với chuột hoặc sau khi dọn nơi có dấu vết chuột, cần báo rõ yếu tố phơi nhiễm này cho bác sĩ để được định hướng xét nghiệm phù hợp.

Điểm khác biệt

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta thường liên quan đến tiếp xúc với chuột hoặc chất thải chuột. Trong khi đó, sốt xuất huyết Dengue do virus Dengue gây ra và thường lây qua muỗi truyền bệnh.

Điểm nổi bật hơn của HFRS là biểu hiện thận như tiểu ít, phù, đau vùng thắt lưng, rối loạn điện giải hoặc suy thận cấp. Nếu có các dấu hiệu này sau khi tiếp xúc với chuột, người bệnh nên đi khám sớm thay vì chỉ nghĩ đến sốt xuất huyết Dengue.

Điểm giống và khác nhau giữa sốt xuất huyết do virus hanta và virus Dengue

8 Chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

Bác sĩ chẩn đoán bệnh bằng cách nào?

Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, tiền sử tiếp xúc với chuột hoặc chất thải chuột và các xét nghiệm cần thiết. Việc khai báo rõ từng dọn phân chuột, ở nhà kho, nông trại, khu vực nhiều chuột hoặc bị chuột cắn có thể giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán.

Các xét nghiệm có thể được chỉ định gồm xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, chức năng thận, điện giải và các xét nghiệm đặc hiệu như ELISA - Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (xét nghiệm miễn dịch giúp phát hiện kháng thể), IFA - Immunofluorescence Assay (xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang) hoặc RT-PCR - Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction (kỹ thuật phát hiện vật liệu di truyền của virus). CDC cho biết ELISA phát hiện IgM có thể được dùng để chẩn đoán nhiễm hantavirus cấp tính.

Điều trị bệnh tập trung vào hỗ trợ và theo dõi thận

Điều trị sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta chủ yếu là điều trị hỗ trợ và theo dõi sát. Người bệnh có thể cần được theo dõi huyết áp, cân bằng dịch, cân bằng điện giải, hỗ trợ chức năng thận và xử trí biến chứng nếu có.

Theo CDC, chăm sóc hỗ trợ có thể bao gồm quản lý tình trạng nước, điện giải, duy trì oxy, huyết áp và điều trị nhiễm trùng thứ phát nếu xuất hiện. Lọc máu có thể cần thiết khi người bệnh bị quá tải dịch nghiêm trọng hoặc suy thận nặng.

Người bệnh không nên tự dùng thuốc hạ sốt, thuốc giảm đau, thuốc cầm máu hoặc thuốc lợi tiểu khi chưa có hướng dẫn y tế, vì một số thuốc có thể không phù hợp nếu đang có xuất huyết hoặc suy giảm chức năng thận.

Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?

Bạn nên đi khám nếu xuất hiện sốt, đau cơ, đau đầu, đau lưng, buồn nôn hoặc mệt mỏi sau khi tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc dọn nơi có dấu vết chuột.

Cần đến cơ sở y tế sớm hoặc cấp cứu nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Tiểu ít, không tiểu hoặc bí tiểu.
• Phù mặt, phù chân hoặc tăng cân nhanh bất thường.
• Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
• Tụt huyết áp, chóng mặt, mệt lả, lơ mơ.
• Khó thở, tức ngực hoặc mệt nhiều bất thường.
• Đau vùng thắt lưng kèm sốt cao sau phơi nhiễm với chuột.

• 

  Các phương pháp chẩn đoán bệnh sốt xuất huyết kèm suy thận do virus hanta

9 Cách phòng ngừa sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

Kiểm soát chuột trong nhà và nơi làm việc

Phòng ngừa virus Hanta cần bắt đầu từ việc kiểm soát chuột trong nhà và nơi làm việc. Bạn nên bịt kín khe hở, chặn lối chuột vào nhà, bảo quản thực phẩm trong hộp kín, đậy kín thùng rác và dọn thức ăn thừa sau khi ăn.

Ngoài ra, cần dọn bớt vật dụng bỏ lâu ngày, phát quang bụi rậm quanh nhà, kiểm tra định kỳ nhà kho, tầng hầm, gác mái và khu vực ít sử dụng. Mục tiêu là giảm nơi trú ẩn và nguồn thức ăn của chuột.

Dọn phân chuột và ổ chuột đúng cách

Không nên quét khô phân chuột hoặc dùng máy hút bụi trực tiếp tại nơi có phân chuột, vì thao tác này có thể làm bụi nhiễm virus phát tán vào không khí.

Khi cần dọn dẹp nơi có dấu vết chuột, nên thực hiện theo nguyên tắc an toàn:

• Mở cửa thông gió trước khi dọn.
• Đeo găng tay và khẩu trang phù hợp.
• Làm ướt khu vực có phân chuột bằng dung dịch khử khuẩn.
• Lau dọn nhẹ nhàng, tránh làm bụi bay lên.
• Thu gom rác, phân chuột, ổ chuột vào túi kín.
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn dẹp.

Mẹo thực tế là nên chuẩn bị sẵn một bộ dụng cụ riêng để dọn khu vực có chuột, gồm găng tay dùng một lần, khẩu trang, túi rác dày, khăn lau và dung dịch khử khuẩn. Không dùng chung khăn lau này cho khu vực bếp hoặc bàn ăn.

Phòng ngừa khi làm việc hoặc sinh hoạt ở nơi có nguy cơ

Người đi cắm trại, làm nông, làm kho, dọn nhà cũ hoặc làm việc ở khu vực nhiều chuột cần chủ động bảo vệ bản thân. Nên đeo găng tay, khẩu trang phù hợp, tránh chạm vào xác chuột, không ăn uống tại khu vực bẩn và rửa tay sau khi làm việc.

Khi ngủ ở lán trại hoặc khu vực ngoài trời, nên chọn nơi sạch, tránh gần rác thải, kho thức ăn hoặc nơi có dấu vết chuột. Thực phẩm cần được đựng trong hộp kín và không để qua đêm ngoài môi trường hở.

Biện pháp phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta

10 Các câu hỏi liên quan

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta có phải là sốt xuất huyết Dengue không?

Không. Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta liên quan đến virus Hanta và thường lây từ chuột hoặc chất thải của chuột. Sốt xuất huyết Dengue do virus Dengue gây ra và thường lây qua muỗi.

Hai bệnh có thể giống nhau ở biểu hiện sốt, đau cơ, mệt mỏi và xuất huyết. Vì vậy, khi có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đi khám để được xét nghiệm và chẩn đoán đúng.

Dọn phân chuột xong bị sốt có cần đi khám không?

Có. Nếu bị sốt, đau cơ, đau đầu, đau lưng hoặc mệt mỏi sau khi dọn nơi có phân chuột, người bệnh nên đi khám và báo rõ tiền sử tiếp xúc với chuột.

Nếu có tiểu ít, phù, chảy máu bất thường, tụt huyết áp, khó thở hoặc mệt lả, cần đến cơ sở y tế sớm để được đánh giá chức năng thận và tình trạng toàn thân.

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta có tự khỏi không?

Một số trường hợp nhẹ có thể hồi phục, nhưng bệnh vẫn cần được theo dõi y tế vì có nguy cơ diễn tiến nặng, đặc biệt khi ảnh hưởng đến thận.

Người bệnh không nên tự điều trị tại nhà nếu có sốt sau khi tiếp xúc với chuột hoặc xuất hiện các dấu hiệu như tiểu ít, phù, đau vùng thắt lưng, mệt lả, chảy máu bất thường.

Có vắc xin phòng sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta không?

Một số vắc xin bất hoạt phòng HFRS đã được phát triển và sử dụng tại một số quốc gia châu Á, chủ yếu liên quan đến các chủng Hantaan hoặc Seoul virus. Theo WHO, các vắc xin này đã góp phần làm giảm HFRS tại nhiều nước châu Á, tuy nhiên khả năng tiếp cận và khuyến cáo sử dụng có thể khác nhau tùy từng quốc gia.

Vì vắc xin phòng virus Hanta chưa phổ biến rộng rãi ở nhiều nơi, biện pháp quan trọng nhất vẫn là kiểm soát chuột, tránh tiếp xúc với phân, nước tiểu, nước bọt của chuột và dọn dẹp khu vực có dấu vết chuột đúng cách.

Xem thêm:

• 3 giai đoạn sốt xuất huyết, giai đoạn nào nguy hiểm nhất?
• Bệnh dịch hạch là gì? Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh
• Hội chứng thận hư là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Sốt xuất huyết kèm suy thận do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm lây chủ yếu từ chuột và chất thải của chuột. Bệnh có thể gây sốt cao, xuất huyết, tụt huyết áp, rối loạn điện giải và suy thận cấp nếu diễn tiến nặng. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm sốt cao, đau cơ, đau lưng, tiểu ít, phù, chảy máu bất thường hoặc mệt lả sau khi tiếp xúc với chuột. Nếu có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đi khám sớm và báo rõ tiền sử tiếp xúc với chuột để được kiểm tra, theo dõi chức năng thận và xử trí kịp thời.