Quai bị ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Quai bị ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính thường gặp vào mùa đông – xuân. Nếu không phát hiện và chăm sóc kịp thời, bệnh có thể gây biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và hệ thần kinh của trẻ. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây nhé!

1 Bệnh quai bị ở trẻ em là gì?

Bệnh quai bị ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị (Mumps virus) gây ra. Đặc trưng của bệnh là tình trạng sưng đau tuyến mang tai (tuyến nước bọt nằm trước và dưới tai), khiến má trẻ phồng lên và đau khi nhai nuốt.

Quai bị thường diễn tiến lành tính và tự khỏi sau 7 - 10 ngày. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đặc biệt ở trẻ lớn hoặc chưa tiêm vaccine đầy đủ, bệnh có thể gây biến chứng nguy hiểm.

Quai bị dễ xảy ra ở trẻ lớn hoặc chưa tiêm vaccine đầy đủ

2 Nguyên nhân và con đường lây truyền bệnh quai bị ở trẻ

Quai bị ở trẻ xảy ra khi cơ thể nhiễm virus quai bị (Mumps virus) – một loại virus thuộc họ Paramyxoviridae. Virus này lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, khi trẻ hít phải giọt bắn chứa mầm bệnh từ người đang nhiễm trong lúc ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, việc dùng chung ly, muỗng, đồ chơi hoặc chạm vào bề mặt có dính dịch tiết rồi đưa tay lên miệng, mũi cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Trẻ có thể lây bệnh cho người khác từ vài ngày trước khi xuất hiện sưng tuyến mang tai cho đến khoảng 5 ngày sau đó. Chính vì vậy, môi trường lớp học, nhà trẻ hoặc nơi sinh hoạt đông người thường là điều kiện thuận lợi để bệnh lây lan nhanh, đặc biệt ở những trẻ chưa được tiêm vaccine phòng ngừa đầy đủ.

Quai bị ở trẻ do virus quai bị (Mumps virus) gây ra

3 Triệu chứng quai bị ở trẻ em

Triệu chứng quai bị ở trẻ em thường xuất hiện sau khoảng 16 - 18 ngày kể từ khi nhiễm virus. Biểu hiện có thể tiến triển theo từng giai đoạn như sau:

Giai đoạn khởi phát (1 - 2 ngày đầu)

Trước khi sưng tuyến mang tai rõ rệt, trẻ có thể có các dấu hiệu giống cảm cúm:

• Sốt nhẹ đến sốt vừa.
• Mệt mỏi, uể oải.
• Đau đầu.
• Đau cơ.
• Chán ăn.

Giai đoạn toàn phát

Đây là thời điểm xuất hiện triệu chứng đặc trưng của bệnh:

• Sưng đau tuyến mang tai (một hoặc hai bên).
• Má phồng, căng vùng trước và dưới tai.
• Đau khi nhai, nuốt hoặc há miệng.
• Cảm giác khô miệng.

Ngoài ra, một số trẻ có thể xuất hiện thêm triệu chứng như đau tai, đau khi nói hoặc đau bụng - có thể liên quan đến biến chứng viêm tụy. Đáng lưu ý, có những trường hợp trẻ nhiễm virus nhưng triệu chứng rất nhẹ hoặc không rõ ràng.

Bệnh quai bị đặc trưng bởi sự sưng đau ở tuyến mang tai

4 Biến chứng nguy hiểm của quai bị ở trẻ

Đa số các trường hợp quai bị ở trẻ em diễn tiến nhẹ và tự hồi phục. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh vẫn có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

• Viêm tinh hoàn: Thường xảy ra ở bé trai sau tuổi dậy thì, gây sưng đau tinh hoàn và trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
• Viêm buồng trứng: Có thể xuất hiện ở bé gái lớn, gây đau vùng bụng dưới và khó chịu.
• Viêm màng não vô khuẩn: Là tình trạng viêm lớp màng bao quanh não và tủy sống, khiến trẻ bị đau đầu, sốt cao và cứng cổ.
• Viêm não: Biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương.
• Viêm tụy: Gây đau bụng, buồn nôn hoặc nôn.
• Giảm thính lực: Trong một số trường hợp hiếm, virus quai bị có thể ảnh hưởng đến tai trong và gây mất thính lực tạm thời hoặc vĩnh viễn. 

5 Khi nào cần đưa bé đi khám bác sĩ?

Phụ huynh nên đưa bé đi khám bác sĩ sớm nếu thấy xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Sốt cao trên 39°C hoặc sốt kéo dài nhiều ngày.
• Đau đầu dữ dội, kèm theo mệt mỏi bất thường.
• Cứng cổ, khó cúi đầu hoặc nhạy cảm với ánh sáng.
• Nôn ói nhiều hoặc đau bụng dữ dội.
• Sưng đau tinh hoàn ở bé trai lớn.
• Tình trạng sưng tuyến mang tai ngày càng nghiêm trọng, đau nhiều khi ăn hoặc uống.

6 Cách chẩn đoán bệnh quai bị ở trẻ

Việc chẩn đoán quai bị ở trẻ thường được bác sĩ thực hiện dựa trên các triệu chứng lâm sàng điển hình, đặc biệt là tình trạng sưng đau tuyến mang tai ở một hoặc hai bên má. Bác sĩ cũng sẽ hỏi thêm về thời điểm xuất hiện triệu chứng, tiền sử tiếp xúc với người mắc bệnh và tình trạng tiêm vaccine của trẻ.

Trong một số trường hợp cần xác nhận hoặc khi triệu chứng không rõ ràng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm dịch họng, nước bọt hoặc xét nghiệm máu để phát hiện virus quai bị. Các xét nghiệm này giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh và hỗ trợ bác sĩ đưa ra hướng theo dõi, điều trị phù hợp cho trẻ.

7 Điều trị quai bị ở trẻ em

Hiện nay, quai bị ở trẻ em chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng và hỗ trợ cơ thể trẻ hồi phục tự nhiên.

Bác sĩ thường khuyến cáo cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước và sử dụng thuốc hạ sốt - giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen để giúp giảm khó chịu. Ngoài ra, trẻ nên hạn chế vận động mạnh và tránh tiếp xúc với những người xung quanh trong những ngày đầu để giảm nguy cơ lây lan.

Bên cạnh đó, phụ huynh có thể giúp trẻ dễ chịu hơn bằng cách chườm ấm hoặc chườm lạnh vùng sưng ở tuyến mang tai, cho trẻ ăn thức ăn mềm như cháo, súp và tránh các thực phẩm chua vì có thể kích thích tuyến nước bọt gây đau.

8 Cách phòng ngừa bệnh quai bị ở trẻ em

Cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ quai bị ở trẻ em là chủ động phòng ngừa bằng vaccine và duy trì các thói quen vệ sinh lành mạnh:

• Tiêm vaccine phòng quai bị đầy đủ: Trẻ nên được tiêm vaccine MMR (vaccine phòng sởi - quai bị - rubella) theo lịch tiêm chủng khuyến cáo để giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại virus.
• Rửa tay thường xuyên: Hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi ho, hắt hơi.
• Tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh: Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang bị quai bị để giảm nguy cơ lây nhiễm.
• Không dùng chung đồ dùng cá nhân: Ly uống nước, muỗng, khăn mặt hoặc bàn chải đánh răng nên được sử dụng riêng.
• Che miệng khi ho hoặc hắt hơi: Tập cho trẻ thói quen che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay để hạn chế phát tán giọt bắn chứa virus.

Trẻ nên nên tiêm vaccine MMR để phòng ngừa bệnh quai bị

Xem thêm:

• Bệnh sởi: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị
• Bệnh Rubella: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị bệnh
• Nguyên nhân nổi hạch ở cổ? Dấu hiệu và cách điều trị

Việc tiêm vaccine đầy đủ và duy trì thói quen vệ sinh tốt vẫn là cách hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh quai bị ở trẻ em. Nếu thấy bài viết hay, hãy chia sẻ cho người thân và bạn bè cùng biết nhé!