Hội chứng phổi do virus Hanta: Dấu hiệu và cách phòng ngừa

Hội chứng phổi do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm hiếm gặp nhưng có thể diễn tiến nhanh và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến phổi. Bệnh thường liên quan đến việc tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc hít phải bụi nhiễm virus khi dọn dẹp nhà kho, tầng hầm, gác mái hay nơi lâu ngày không sử dụng. Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau!

1 Hội chứng phổi do virus hanta là gì?

Hội chứng phổi do virus Hanta là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do Hantavirus gây ra, chủ yếu lây từ động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột, sang người. Bệnh ảnh hưởng chính đến phổi và có thể gây bệnh hô hấp cấp tính nếu diễn tiến nặng.

HPS (là tên viết tắt của Hantavirus pulmonary syndrome hay hội chứng phổi do virus Hanta). Ở người mắc HPS, virus có thể làm tổn thương hệ hô hấp, khiến dịch tích tụ trong phổi và gây khó thở. Đây là lý do người từng tiếp xúc với chuột hoặc môi trường có phân chuột cần theo dõi sức khỏe kỹ hơn sau phơi nhiễm.

Vì sao hội chứng phổi do virus Hanta nguy hiểm?

Hội chứng phổi do virus Hanta nguy hiểm vì bệnh tuy không phổ biến nhưng có thể diễn tiến nhanh, đặc biệt khi bước sang giai đoạn ảnh hưởng tim phổi. Khi dịch tích tụ trong phổi, người bệnh có thể bị khó thở, phù phổi cấp và suy hô hấp cấp.

Các dấu hiệu nặng thường cần chú ý gồm ho khan, tức ngực, khó thở tăng dần, mệt lả hoặc tụt huyết áp. Người bệnh không nên quá hoang mang, nhưng nếu đã từng tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc ổ chuột trước đó thì không nên xem nhẹ các triệu chứng hô hấp xuất hiện sau phơi nhiễm.

Hội chứng phổi do virus hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính do Hantavirus gây ra

2 Hội chứng phổi do virus Hanta lây qua đường nào?

Lây qua đường hô hấp khi hít phải bụi nhiễm virus

Virus Hanta lây qua đường nào là thắc mắc phổ biến, đặc biệt ở người vừa dọn kho, nhà cũ hoặc nơi có dấu vết chuột. Đường hô hấp được xem là đường lây quan trọng nhất, xảy ra khi người bệnh hít phải bụi nhiễm virus từ phân chuột, nước tiểu chuột, nước bọt chuột hoặc ổ chuột bị khuấy động.

Tình huống dễ gặp là quét dọn khô, dùng máy hút bụi trực tiếp, di chuyển đồ cũ hoặc mở lại khu vực lâu ngày không sử dụng như tầng hầm, gác mái, chuồng trại, nhà kho. Khi đó, các hạt bụi nhỏ mang virus có thể bay vào không khí và đi vào đường hô hấp.

Vì vậy, không nên quét khô phân chuột hoặc ổ chuột. Cách an toàn hơn là thông gió, làm ướt khu vực bằng dung dịch khử khuẩn, đeo găng tay và khẩu trang trước khi lau dọn.

Lây qua tiếp xúc trực tiếp với chất thải hoặc dịch tiết của chuột

Phơi nhiễm virus Hanta cũng có thể xảy ra khi tay chạm vào chất thải của chuột, dịch tiết của chuột hoặc bề mặt bị nhiễm bẩn. Nếu sau đó đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa rửa tay, virus có thể có cơ hội xâm nhập vào cơ thể.

Nguy cơ cũng tăng nếu phân chuột, nước tiểu chuột hoặc nước bọt chuột dính vào vết thương hở. Trong sinh hoạt hằng ngày, điều này có thể xảy ra khi dọn bếp, nhà kho, tủ đựng đồ, khu vực để thức ăn hoặc nơi có dấu hiệu chuột gặm nhấm.

Khi xử lý khu vực có dấu vết chuột, bạn nên đeo găng tay, tránh chạm tay trực tiếp vào phân chuột hoặc ổ chuột, rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi dọn dẹp. Liên hệ với dược sĩ của nhà thuốc để được hướng dẫn chi tiết nếu cần chọn dung dịch sát khuẩn hoặc vật dụng bảo hộ phù hợp.

Lây qua chuột cắn hoặc thực phẩm bị nhiễm bẩn

Chuột cắn không phải đường lây phổ biến nhất nhưng vẫn có thể là nguồn lây virus Hanta nếu chuột mang virus. Ngoài ra, thực phẩm nhiễm bẩn, thức ăn nhiễm phân chuột, nước uống hoặc dụng cụ ăn uống bị chuột tiếp xúc cũng có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Để phòng tránh, nên bảo quản thực phẩm trong hộp kín, đậy kín thùng rác, vệ sinh khu vực bếp và không sử dụng thức ăn có dấu hiệu bị chuột gặm. Nếu phát hiện bao bì thực phẩm rách, có phân chuột hoặc mùi lạ, nên bỏ đi thay vì cố tận dụng.

Các đường lây nhiễm do virus hanta

Hội chứng phổi do virus Hanta có lây từ người sang người không?

Đa số Hantavirus không lây từ người sang người. Người bệnh thường nhiễm virus do tiếp xúc với động vật gặm nhấm hoặc chất thải của chúng, không lây lan phổ biến như cúm hoặc COVID-19.

Tuy nhiên, một số chủng đặc biệt như Andes virus từng được ghi nhận có khả năng lây hạn chế giữa người với người, thường liên quan đến tiếp xúc gần và kéo dài. Đây là tình huống hiếm gặp, không nên hiểu rằng HPS dễ lây lan trong cộng đồng như các bệnh hô hấp thông thường.

3 Triệu chứng hội chứng phổi do virus Hanta

Giai đoạn ủ bệnh sau khi tiếp xúc với chuột

Sau khi phơi nhiễm virus Hanta, người bệnh có thể chưa xuất hiện triệu chứng ngay. Thời gian ủ bệnh có thể dao động tùy từng trường hợp, thường được ghi nhận trong khoảng vài tuần sau khi tiếp xúc với động vật gặm nhấm hoặc chất thải của chúng.

Người từng dọn dẹp nơi có chuột, hít bụi nghi nhiễm phân chuột, bị chuột cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp với phân chuột, nước tiểu chuột, ổ chuột nên theo dõi sức khỏe trong thời gian sau đó. Việc ghi nhớ thời điểm phơi nhiễm sẽ giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ chính xác hơn nếu triệu chứng xuất hiện.

Triệu chứng ban đầu dễ nhầm với cảm cúm

Triệu chứng virus Hanta giai đoạn đầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm với cảm cúm, rối loạn tiêu hóa hoặc mệt mỏi thông thường. Người bệnh có thể gặp:

• Sốt, ớn lạnh.
• Đau đầu, đau cơ, mệt mỏi.
• Buồn nôn, nôn.
• Đau bụng, tiêu chảy.

Điểm cần chú ý không chỉ là triệu chứng giống cúm, mà là tiền sử tiếp xúc với chuột hoặc khu vực có dấu vết chuột trước đó. Nếu sau khi dọn kho, nhà cũ, tầng hầm, chuồng trại hoặc nơi có phân chuột mà xuất hiện sốt, đau cơ, mệt nhiều, bạn nên theo dõi sát và cân nhắc liên hệ cơ sở y tế khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên.

Dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng

Dấu hiệu nặng của hội chứng phổi do virus Hanta thường liên quan đến hô hấp. Người bệnh cần đặc biệt chú ý nếu xuất hiện ho khan, tức ngực, khó thở hoặc khó thở tăng dần. Khi dịch tích tụ trong phổi, tình trạng khó thở có thể tiến triển nhanh và dẫn đến phù phổi, suy hô hấp cấp. Một số người có thể mệt lả, tụt huyết áp hoặc cảm giác suy kiệt nhanh.

Đây là nhóm dấu hiệu không nên tự theo dõi lâu tại nhà. Nếu trước đó từng tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc môi trường có chuột, người bệnh nên đi khám sớm để được kiểm tra.

Triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với bệnh cảm cúm thông thường

4 Khi nào cần đi khám sau khi tiếp xúc với chuột?

Có sốt, đau cơ sau khi dọn nơi có dấu vết chuột

Sau khi dọn kho, nhà cũ, tầng hầm, gác mái hoặc nơi có phân chuột, nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau cơ, đau đầu hoặc mệt mỏi, người bệnh nên theo dõi sát. Không nên chủ quan xem đây chỉ là cảm cúm thông thường nếu trước đó có tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc ổ chuột.

Khi triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc đi kèm mệt nhiều, nên liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn. Khi đi khám, cần thông báo rõ tiền sử tiếp xúc với chuột để bác sĩ đánh giá nguy cơ nhiễm virus Hanta chính xác hơn.

Xuất hiện ho, tức ngực hoặc khó thở

Ho, tức ngực, khó thở, mệt lả hoặc tụt huyết áp là dấu hiệu cần đi khám sớm, đặc biệt nếu xảy ra sau khi từng tiếp xúc với môi trường có chuột. Không nên tự điều trị tại nhà khi khó thở xuất hiện nhanh hoặc ngày càng nặng, vì đây có thể là dấu hiệu bệnh ảnh hưởng đến phổi.

Khi có các triệu chứng sốt, đau cơ, tức ngực,... sau khi tiếp xúc với chuột cần đến cơ sở y tế để được tư vấn

5 Chẩn đoán và phương pháp điều trị 

Chẩn đoán hội chứng phổi do virus hanta

Bác sĩ thường chẩn đoán HPS dựa trên triệu chứng, tiền sử tiếp xúc với chuột và các xét nghiệm cần thiết. Người bệnh có thể được hỏi về việc từng dọn nhà kho, tầng hầm, gác mái, chuồng trại hoặc khu vực có phân chuột trong thời gian gần đây.

Một số xét nghiệm có thể được chỉ định gồm xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể IgM, IgG và xét nghiệm PCR để phát hiện vật liệu di truyền của virus. Nếu nghi bệnh nặng, bác sĩ sẽ đánh giá thêm tình trạng hô hấp, huyết áp và mức độ tổn thương phổi.

Điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp

Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được sử dụng phổ biến cho hội chứng phổi do virus Hanta. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp, theo dõi huyết áp, kiểm soát dịch và xử trí biến chứng.

Trường hợp nặng có thể cần điều trị tại ICU, thở oxy, thở máy hoặc ECMO. Người bệnh không nên tự điều trị nếu có ho, tức ngực, khó thở hoặc tụt huyết áp sau khi phơi nhiễm với chuột.

6 Cách phòng ngừa hội chứng phổi do virus Hanta

Kiểm soát chuột trong nhà

Phòng ngừa virus Hanta cần bắt đầu từ việc hạn chế chuột xâm nhập và trú ẩn trong nhà. Nên bịt kín khe hở, lỗ thông, cửa ra vào. Bảo quản thực phẩm trong hộp kín, đậy kín thùng rác và dọn thức ăn thừa sau khi ăn.

Ngoài ra, cần phát quang bụi rậm, dọn vật dụng bỏ lâu ngày quanh nhà và kiểm tra định kỳ kho, tầng hầm, gác mái hoặc khu vực ít sử dụng để giảm nơi trú ẩn của chuột.

Dọn phân chuột đúng cách

Không nên quét khô hoặc dùng máy hút bụi trực tiếp ở nơi có phân chuột vì có thể làm bụi nhiễm virus phát tán vào không khí. Trước khi dọn, nên mở cửa thông gió, đeo găng tay, khẩu trang và tránh chạm tay trực tiếp vào phân chuột, xác chuột hoặc ổ chuột.

Cần làm ướt khu vực bằng dung dịch khử khuẩn trước khi lau dọn, thu gom rác vào túi kín và rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi hoàn tất. Nên chuẩn bị riêng găng tay, khẩu trang, túi rác dày và khăn lau dùng một lần khi xử lý khu vực nghi có chuột.

Phòng tránh khi cắm trại, làm vườn hoặc dọn kho

Khi cắm trại, làm vườn, dọn kho hoặc vào nhà lâu ngày không sử dụng, nên kiểm tra lều trại, nhà kho và vật dụng cũ trước khi dùng. Tránh ngủ gần nơi có dấu vết chuột, không để thức ăn hở qua đêm và thu gom rác sau khi ăn.

Nếu phát hiện phân chuột hoặc ổ chuột, cần xử lý theo nguyên tắc mở thông gió, làm ướt, khử khuẩn và đeo bảo hộ trước khi dọn. Không nên bắt đầu quét dọn ngay khi chưa chuẩn bị dụng cụ an toàn.

Biện pháp phòng ngừa hội chứng phổi do virus hanta

Xem thêm:

• Virus Hanta lây nhiễm thế nào? Cách phòng tránh an toàn
• Bùng phát dịch virus Nipah: Cách phòng ngừa bệnh nên biết
• Nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV): Dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Hội chứng phổi do virus Hanta tuy hiếm gặp nhưng có thể nguy hiểm, nhất là sau khi tiếp xúc với chuột hoặc nơi có phân chuột. Chủ động kiểm soát chuột, dọn dẹp đúng cách và đi khám sớm khi có sốt, đau cơ, ho, tức ngực hoặc khó thở sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng.