Gần 7 triệu lượt khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền mỗi năm

Tại lễ kỷ niệm 80 năm thành lập Hội Đông y Việt Nam, ngày 20/8 tại Hà Nội, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết sau 80 năm phát triển, Hội hiện có gần 70.000 hội viên và hơn 10.000 phòng chẩn trị, trung tâm Đông y thuộc các cấp Hội và hội viên trên cả nước.

Năm 2025, cả nước có khoảng 7 triệu lượt khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền. Quỹ bảo hiểm y tế chi trả 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền.

Nhiều kỹ thuật chuyên sâu được triển khai, góp phần giảm tải tuyến trên và nâng cao chất lượng điều trị.

Tiềm năng y học cổ truyền chưa được phát huy tương xứng

Theo Thứ trưởng Hà, bên cạnh những kết quả đạt được, tiềm năng của y học cổ truyền chưa được phát huy tương xứng.

Tỷ lệ khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền còn khiêm tốn, dịch vụ tại y tế cơ sở một số nơi suy giảm, chất lượng nhân lực chưa đồng đều.

Hoạt động nghiên cứu, đánh giá bằng chứng, chuẩn hóa kỹ thuật và chuyển đổi số cũng chưa đáp ứng yêu cầu.

Dược liệu trong nước còn hạn chế về giống, vùng trồng, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu; việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại có nơi còn hình thức.

Thứ trưởng cũng cảnh báo tình trạng hành nghề không phép, quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng và sử dụng dược liệu không bảo đảm chất lượng vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến sức khỏe và niềm tin của người dân.

Trong khi đó, Việt Nam đang già hóa dân số nhanh, bệnh không lây nhiễm và bệnh mạn tính gia tăng, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn, sức khỏe tinh thần và chăm sóc tại nhà.

Theo ông Hà, đây vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội để y học cổ truyền phát huy thế mạnh trong phòng bệnh, nâng cao thể trạng, điều trị, phục hồi chức năng và chăm sóc toàn diện.

Phát triển y học cổ truyền trong giai đoạn mới, theo lãnh đạo Bộ Y tế, không phải quay về những phương thức cũ mà là kế thừa tinh hoa của cha ông trên nền tảng khoa học, công nghệ hiện đại, đưa lĩnh vực này trở thành một bộ phận của nền y học quốc gia và nguồn lực phát triển đất nước.

Mục tiêu không chỉ gìn giữ di sản mà biến những giá trị này thành nguồn lực chăm sóc sức khỏe người dân, phát triển kinh tế sức khỏe và góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Số hóa bài thuốc, kết hợp Đông - Tây y dựa trên bằng chứng

Bộ Y tế đề nghị Hội Đông y Việt Nam tập trung 7 nhóm nhiệm vụ trong giai đoạn tới, trong đó đưa y học cổ truyền về cộng đồng và y tế cơ sở, ưu tiên người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, người cần phục hồi chức năng và người dân tại khu vực khó khăn.

Một nhiệm vụ trọng tâm là thúc đẩy kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại dựa trên bằng chứng. Theo Thứ trưởng Hà, hai nền y học không đối lập mà cần bổ trợ cho nhau vì lợi ích của người bệnh.

Các chuyên gia, lương y, viện, trường và bệnh viện cần phối hợp xây dựng hướng dẫn chuyên môn, phác đồ kết hợp, nghiên cứu lâm sàng và đánh giá tính an toàn, hiệu quả.

Những bài thuốc hay, phương pháp chữa bệnh có giá trị cần được nghiên cứu, chứng minh và chuẩn hóa trước khi ứng dụng rộng rãi.

Bộ Y tế cũng đặt vấn đề số hóa kho tri thức y học cổ truyền và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia. Các bài thuốc gia truyền, tri thức bản địa cần được kiểm kê, sưu tầm, thẩm định, phân loại và số hóa, đồng thời bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và quyền lợi của người nắm giữ tri thức.

Việc này nhằm tránh thất truyền các bài thuốc, phương pháp chữa bệnh có giá trị, song cũng ngăn nguy cơ bị chiếm dụng hoặc thương mại hóa thiếu kiểm soát.

Phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị

Phát triển dược liệu và sản phẩm y học cổ truyền theo chuỗi giá trị là một nhiệm vụ khác được Bộ Y tế đặt ra.

Theo đó, dược liệu sử dụng phải có nguồn gốc rõ ràng, đạt tiêu chuẩn. Vùng trồng cần gắn với bảo tồn giống, chuẩn hóa từ trồng, thu hái đến chế biến, bảo quản và truy xuất nguồn gốc.

Bộ Y tế khuyến khích kết nối lương y, cơ sở khám chữa bệnh với nhà khoa học, doanh nghiệp và địa phương nhằm tạo ra các sản phẩm chất lượng cao, có thương hiệu, khả năng thương mại hóa và xuất khẩu.

TTND, PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, cho biết bước vào giai đoạn mới, Hội xác định chuyển từ tư duy quản lý một lĩnh vực chuyên môn sang kiến tạo "hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia".

Hệ sinh thái này hướng tới kết nối người thầy thuốc với người bệnh, tri thức truyền thống với khoa học hiện đại, vùng dược liệu với công nghiệp chế biến, đồng thời gắn khám chữa bệnh với đào tạo, nghiên cứu và du lịch sức khỏe.

Khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ được xác định là động lực để nâng giá trị y học cổ truyền.

Các bài thuốc, phương pháp chữa bệnh và tri thức bản địa có giá trị sẽ được chú trọng kiểm kê, nghiên cứu, chuẩn hóa và bảo hộ.

Hướng tới Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Bộ Y tế đề nghị Hội tham gia xây dựng chính sách, tháo gỡ những vướng mắc về khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế, đào tạo, cấp phép, bảo tồn tri thức, dược liệu và khoa học công nghệ.

Lãnh đạo Bộ Y tế cho rằng mỗi bài thuốc hay, cây thuốc quý và phương pháp chữa bệnh của dân tộc cần được bảo tồn bằng tri thức, kiểm chứng bằng khoa học, lan tỏa bằng công nghệ và sử dụng an toàn, hiệu quả.

Dịp này, Hội Đông y Việt Nam vinh danh 88 thầy thuốc Đông y tiêu biểu toàn quốc năm 2026 và khen thưởng 29 phòng khám, phòng chẩn trị Đông y tiêu biểu.