Mỹ - Việt Nam ứng phó với mối đe dọa từ thiết bị bay không người lái

Chính tính chất “lưỡng dụng” này của các hệ thống máy bay không người lái là lý do mà các chuyên gia từ Mỹ, Việt Nam, Indonesia, Malaysia và Philippines đến Hà Nội vào tuần trước để tham dự hội thảo nhiều ngày về ứng phó với các mối đe dọa từ UAS - một trong những thách thức an ninh toàn cầu gia tăng nhanh nhất hiện nay.

Hội thảo do Văn phòng Ứng phó với Vũ khí Hủy diệt Hàng loạt và Quy hoạch thuộc Cục Kiểm soát vũ khí và Không phổ biến vũ khí Bộ Ngoại giao Mỹ, cùng Cơ quan thường trực của Cơ quan đầu mối quốc gia Việt Nam về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (gọi tắt là Cơ quan thường trực 81) thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam đồng chủ trì tổ chức.

Hội thảo đẩy mạnh hợp tác nhằm thúc đẩy một khuôn khổ lấy ASEAN làm trung tâm để bảo vệ người dân và cơ sở hạ tầng trọng yếu trong khu vực trước các mối đe dọa từ thiết bị bay không người lái. Sáng kiến này được xây dựng trên nền tảng của hội thảo chung về ứng phó với các mối đe dọa hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân (CBRN) được tổ chức tại Hà Nội vào tháng 7-2025, qua đó đặt nền móng cho việc xử lý các nguy cơ giao thoa giữa vũ khí hủy diệt hàng loạt và các phương thức vận chuyển bằng thiết bị bay không người lái.

Chỉ trong vài năm, các hệ thống máy bay không người lái đã chuyển từ vị trí bên lề chiến tranh thành một yếu tố trung tâm của an ninh toàn cầu. Từng là công nghệ quân sự hiện đại, ngày nay thiết bị bay không người lái đã trở nên rẻ hơn, phổ biến hơn và dễ dàng được cải biến, khiến những năng lực vốn chỉ thuộc về quốc gia dân tộc có thể rơi vào tay các mạng lưới tội phạm, các đối tượng buôn lậu và các phần tử cực đoan bạo lực.

Theo Đại sứ quán Mỹ, hội thảo hiện thực hóa các ưu tiên chiến lược mà Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau nhấn mạnh tại Diễn đàn Tương lai ASEAN vừa qua ở Hà Nội. Ông Landau khẳng định rằng, trong khi Mỹ và các đối tác khu vực tiếp cận các công nghệ mới nổi với tinh thần lạc quan và ủng hộ đổi mới mở, việc bảo đảm an toàn cho các nền tảng công nghệ này đòi hỏi những bước tiến đáng kể, thiết thực trong hợp tác quốc phòng, an ninh và thực thi pháp luật. Mỹ tiếp tục nhận thấy sự phổ biến của các hệ thống này là một thách thức chung vượt qua mọi biên giới mà không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tìm ra giải pháp và mà các đối tác phải cùng nhau giải quyết.

Trong nhiều ngày thảo luận, các đại biểu đã cùng nhau củng cố các chính sách điều chỉnh việc sử dụng và quản lý có trách nhiệm các hệ thống không người lái; thử nghiệm các biện pháp thực tiễn nhằm bảo vệ đô thị, khu vực biên giới và cơ sở hạ tầng trọng yếu; đồng thời được đào tạo về các công nghệ mới phục vụ phát hiện, điều tra và ứng phó khi các mối đe dọa tiếp tục gia tăng này.

Thông qua các bài tập giả định, các phiên thảo luận chuyên sâu và bài thực hành phân tích linh kiện của thiết bị không người lái phục vụ điều tra việc sử dụng trái phép, các đại biểu đã chia sẻ chiến lược và thông lệ tốt nhằm giảm thiểu các mối đe dọa từ thiết bị bay không người lái và bảo đảm những công nghệ này không bị lợi dụng để gây nguy hại cho đất nước của họ.

Ví dụ, ngay cả một thiết bị bay không người lái bị hư hỏng hoặc bị phá hủy vẫn có thể cung cấp nhiều thông tin giá trị: thông qua phân tích kỹ lưỡng, điều tra viên có thể truy vết đường bay, xác định mạng lưới mua sắm thiết bị, đồng thời thu thập các manh mối giúp làm rõ đối tượng đứng sau vụ tấn công cũng như cách thức chúng mua hoặc cải biến các thiết bị bay không người lái mang tính thương mại phục vụ mục đích xấu.

Phó Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Courtney Beale nói tại hội thảo: “Bằng cách tập hợp chuyên môn liên ngành của Mỹ, Việt Nam, Indonesia, Malaysia và Philippines, chúng ta đang xây dựng một môi trường an ninh vững chắc hơn, từng bước một, từng đối tác, từng quốc gia. Những khuôn khổ hợp tác kỹ thuật được xây dựng trong tuần này có thể sẽ không trở thành tiêu điểm trên các mặt báo toàn cầu, nhưng chúng sẽ mang lại điều còn quan trọng hơn: giúp bảo vệ các gia đình tại một trận bóng đá, bảo vệ người lao động tại một nhà máy điện và giữ gìn an ninh vùng trời của khu vực.”

Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội nhấn mạnh mong muốn tiếp tục hợp tác với Việt Nam và các đối tác ASEAN nhằm ứng phó với những thách thức an ninh đang định hình tương lai chung của khu vực.