Thuốc lá khiến hơn 100.000 người Việt tử vong mỗi năm

Thông tin được nêu tại hội thảo lấy ý kiến dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Bắc, do Bộ Y tế tổ chức ngày 6/7 tại Hà Nội.

Tại hội thảo, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tim mạch, hô hấp mạn tính, ung thư và tử vong sớm.

Mỗi năm, Việt Nam có hơn 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan thuốc lá, trong đó có người không hút nhưng thường xuyên hít khói thuốc thụ động.

Tổn thất do thuốc lá không chỉ dừng ở sức khỏe mà còn tạo gánh nặng cho gia đình, hệ thống y tế, năng suất lao động và phát triển kinh tế - xã hội.

Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị yêu cầu chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ, trong đó có thuốc lá.

Ngày 22/6, Chính phủ thông qua hai chính sách lớn của dự án Luật, gồm cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm mới khác; cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Theo GS Thuấn, chính sách này nhằm chuyển từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm. Các sản phẩm, phương thức tiếp thị và kinh doanh mới có thể tạo khoảng trống pháp lý, đặc biệt với giới trẻ.

Ông cho rằng dự thảo cần quy định rõ phạm vi sản phẩm, trách nhiệm thực thi, đồng thời bao quát thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới và quảng cáo trên môi trường số.

Lo ngại thế hệ trẻ lệ thuộc nicotine

TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng Khoa Xã hội học y tế và Dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế, cho biết Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất thế giới. Năm 2021, tỷ lệ này là 41,1%.

Trong khi đó, tỷ lệ hút thuốc ở trẻ 13-15 tuổi được duy trì dưới 2%, ở nữ giới dưới 1%. Tuy nhiên, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới đang đe dọa những thành quả này.

Theo bà Hạnh, trước khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 173 về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên tăng nhanh.

Nghiên cứu của Bộ Y tế năm 2021 cho thấy khoảng 45% trẻ sử dụng thuốc lá điện tử chưa từng hút thuốc lá truyền thống.

Bà cho rằng khi thuốc lá truyền thống bị kiểm soát chặt, thị trường có xu hướng xuất hiện thêm các sản phẩm nicotine mới, như túi ngậm nicotine.

Những sản phẩm này thường nhỏ gọn, bao bì bắt mắt, nhiều hương vị, dễ thu hút người trẻ.

Ngoài nguy cơ gây lệ thuộc nicotine, túi ngậm nicotine có thể ảnh hưởng niêm mạc miệng và tim mạch.

Một số phụ gia còn có khả năng làm tăng hấp thu nicotine, qua đó tăng nguy cơ phụ thuộc, đặc biệt ở người trẻ chưa từng hút thuốc.

Theo bà Hạnh, nếu chỉ cấm kinh doanh nhưng vẫn cho phép sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nhu cầu vẫn tồn tại, có thể thúc đẩy thị trường không chính thức và buôn lậu.

Phân tích gộp khảo sát thanh thiếu niên tại 75 quốc gia cho thấy phương án chỉ cấm kinh doanh, không cấm sử dụng, giúp giảm khoảng 20% nguy cơ sử dụng sản phẩm thuốc lá mới ở nhóm 13-15 tuổi.

Chi phí khám chữa bệnh tiết kiệm ước khoảng 10,1 tỷ đồng mỗi năm, thấp hơn 5,5 lần so với phương án cấm toàn diện.

Từ các phân tích trên, bà Hạnh cho rằng cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới có thể giảm nguồn cung nicotine, hạn chế người trẻ bắt đầu sử dụng, đồng thời giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế.

Có thể kiểm tra VNeID khi nghi người dưới 18 tuổi mua thuốc lá

TS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cho biết sau hơn 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhiều sản phẩm và phương thức kinh doanh mới xuất hiện, đòi hỏi điều chỉnh hành lang pháp lý.

Theo ông Khoa, Bộ Y tế đề xuất 2 nhóm chính sách lớn, gồm cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới; cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, mở rộng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì.

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo yêu cầu cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải có giấy phép và treo biển không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.

Trường hợp nghi ngờ người mua chưa đủ tuổi, người bán phải kiểm tra căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh quốc gia VNeID.

Các điểm bán cũng không được trưng bày sản phẩm hoặc hình ảnh thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào.

Dự thảo đồng thời bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá thông thường, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và các loại thuốc lá mới khác.

Trong đó, “thuốc lá mới khác” gồm sản phẩm chứa nicotine dạng túi để ngậm, dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác, trừ những nhóm đã được quy định riêng, thuốc dùng cho người hoặc sản phẩm được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt để cai nghiện thuốc lá.

Theo ông Khoa, việc bổ sung các khái niệm nhằm bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, đồng thời làm rõ phạm vi sản phẩm mới để thực thi Nghị quyết 173/2024 của Quốc hội.

Dự thảo cũng đề xuất cấm bán thuốc lá trực tuyến hoặc qua máy bán hàng tự động; bổ sung quy định sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo cơ quan soạn thảo, các quy định mới nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý trước sự xuất hiện của sản phẩm và phương thức kinh doanh mới, đồng thời tăng bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước nguy cơ lệ thuộc nicotine.