Thất nghiệp thanh niên toàn cầu gia tăng

Báo cáo Xu hướng Việc làm Thanh niên Toàn cầu 2026: Nhìn lại để hướng tới tương lai của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy triển vọng việc làm của người trẻ đang xấu đi khi tăng trưởng kinh tế chậm, khả năng tạo việc làm suy yếu và công nghệ thay đổi nhanh chóng.

Năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên toàn cầu tăng lên 12,4%, tương đương 67 triệu người trong độ tuổi 15-24. Tỷ lệ thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET) cũng tăng nhẹ lên 20%, tương ứng hơn 257 triệu người.

Trong giai đoạn 2023-2025, thất nghiệp thanh niên tăng tại 8 trong 11 khu vực trên thế giới. ILO cảnh báo tăng trưởng trì trệ, căng thẳng địa chính trị và thay đổi công nghệ đang đẩy nhiều quốc gia tiến gần một cuộc khủng hoảng việc làm mới đối với người trẻ.

"Một thế hệ không thể tìm được việc làm thỏa đáng sẽ không thể tự tin xây dựng tương lai của mình", ông Gilbert F. Houngbo, Tổng Giám đốc ILO, nói.

Theo ông, khi người trẻ không tiếp cận được việc làm chất lượng, các quốc gia không chỉ bỏ lỡ tiềm năng nguồn nhân lực mà còn chịu tổn thất về năng suất và sự gắn kết xã hội. "Tạo việc làm thỏa đáng cho thanh niên không chỉ là yêu cầu cấp thiết về mặt xã hội mà còn là một trong những khoản đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất cho sự phát triển của mỗi quốc gia", ông Houngbo nhận định.

Người trẻ ở các nước giàu cũng khó tìm việc

Một trong những diễn biến đáng chú ý là cơ hội việc làm của thanh niên giảm mạnh tại nhiều nền kinh tế thu nhập cao.

Tại Bắc Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tăng từ 8,3% năm 2023 lên 9,8% năm 2025. Ở Bắc Âu, Nam Âu và Tây Âu, tỷ lệ này đạt 15%, với 20 trong 29 quốc gia ghi nhận cơ hội việc làm của người trẻ suy giảm.

Theo ILO, sự thu hẹp của các công việc đòi hỏi kỹ năng trung bình khiến người trẻ ngày càng khó tìm được lộ trình nghề nghiệp ổn định. Những vị trí từng đóng vai trò "bước đệm" để gia nhập thị trường lao động như văn phòng, hành chính, dịch vụ, bán hàng, sản xuất và một số nghề kỹ thuật đang giảm về số lượng.

Nhu cầu tuyển dụng tiếp tục tăng ở một số lĩnh vực đòi hỏi tri thức cao như khoa học, y tế và kỹ thuật. Ảnh minh hoạ tạo bằng AI

Tại các nền kinh tế đang phát triển, tỷ lệ thất nghiệp thấp cũng chưa phản ánh đầy đủ khó khăn của người trẻ. Nhiều thanh niên không có điều kiện kéo dài thời gian tìm việc nên buộc phải chấp nhận công việc phi chính thức, thiếu ổn định và ít được bảo vệ bởi hệ thống an sinh.

Gần 9 trong 10 lao động trẻ từ 15 đến 29 tuổi tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp đang làm việc trong khu vực phi chính thức.

Áp lực đặc biệt lớn tại châu Phi cận Sahara do dân số trẻ tăng nhanh nhưng thiếu việc làm thỏa đáng. Các quốc gia Ả Rập và Bắc Phi tiếp tục có tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao nhất thế giới, lần lượt 26,2% và 22,6% năm 2025. Tại cả hai khu vực, ít nhất một trong ba thanh niên thuộc nhóm NEET.

AI thay đổi cơ hội việc làm

Cùng với khó khăn kinh tế, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cơ cấu việc làm dành cho người trẻ.

ILO ước tính 6,1% việc làm của người từ 15 đến 29 tuổi nằm trong các ngành nghề chịu tác động lớn từ những thay đổi liên quan đến AI. Đáng chú ý, nhiều vị trí này thuộc nhóm việc làm kỹ năng trung bình vốn đã suy giảm từ năm 2023, đặc biệt là công việc văn phòng và hành chính.

Trong khi đó, nhu cầu tuyển dụng tiếp tục tăng ở một số lĩnh vực đòi hỏi tri thức cao như khoa học, y tế và kỹ thuật. Điều này khiến khả năng trang bị và cập nhật kỹ năng trở thành yếu tố ngày càng quan trọng với người trẻ.

"AI đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn trên toàn cầu. Mặc dù tác động trực tiếp của AI đến việc làm vẫn chưa rõ ràng, chúng ta không được chủ quan và đánh giá thấp những rủi ro tiềm ẩn", bà Sukti Dasgupta, Giám đốc Ban Việc làm, Kỹ năng và Doanh nghiệp bền vững của ILO, nói.

Theo bà, cần tăng đầu tư vào phát triển kỹ năng, học tập suốt đời và an sinh xã hội để thanh niên thích ứng với thay đổi. "Tiến bộ công nghệ, trong đó có AI, cần phục vụ cho thanh niên và mở rộng cơ hội cho họ, thay vì khiến họ bị bỏ lại phía sau", bà Dasgupta cho biết.

Năm giải pháp cho việc làm thanh niên

ILO cho rằng thách thức hiện nay không đơn thuần là tạo thêm việc làm, mà phải giúp người trẻ tiếp cận được công việc an toàn, có thu nhập phù hợp, quyền lợi và cơ hội phát triển.

Trước hết, các quốc gia cần áp dụng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong quản trị AI, để công nghệ tạo thêm cơ hội thay vì làm gia tăng bất bình đẳng. Điều này đặc biệt quan trọng khi một số công việc đầu vào truyền thống của thanh niên đang chịu sức ép từ tự động hóa.

Giải pháp thứ hai là tăng đầu tư vào giáo dục chất lượng, đào tạo nghề và học tập suốt đời. Khi những công việc kỹ năng trung bình thu hẹp còn nhu cầu đối với các ngành khoa học, y tế và kỹ thuật tăng, người lao động trẻ cần được trang bị khả năng cập nhật và chuyển đổi kỹ năng trong suốt sự nghiệp.

Thứ ba, ILO đề nghị tăng cường dịch vụ việc làm và các thể chế thị trường lao động, giúp rút ngắn quá trình chuyển tiếp từ trường học sang việc làm. Chính sách cần đặc biệt chú trọng nữ thanh niên và những nhóm gặp nhiều rào cản khi gia nhập thị trường lao động.

Thứ tư là mở rộng an sinh xã hội và bảo đảm quyền tại nơi làm việc, nhất là đối với người trẻ trong khu vực phi chính thức và các nhóm dễ bị tổn thương. Đây là yêu cầu cấp thiết tại những nền kinh tế mà phần lớn lao động trẻ chưa được tiếp cận đầy đủ với thu nhập ổn định và hệ thống bảo vệ xã hội.

Cuối cùng, chính phủ cần kết hợp chính sách việc làm thanh niên với chính sách kinh tế vĩ mô và phát triển ngành, hướng dòng đầu tư vào những lĩnh vực có khả năng tạo nhiều việc làm thỏa đáng và bền vững.

Theo ILO, tạo thêm số lượng việc làm là chưa đủ. Những công việc dành cho thế hệ trẻ cần mang lại an toàn, phẩm giá và cơ hội phát triển, qua đó giúp họ chuyển tiếp thành công từ giáo dục sang thị trường lao động và cuộc sống trưởng thành.