Bác sĩ chạy đua với thời gian cứu hai ca sốt rét ác tính nguy kịch

Chiều 22/7, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức lễ xuất viện cho hai nam bệnh nhân mắc sốt rét ác tính từng rơi vào tình trạng nguy kịch, suy đa tạng.

Sau nhiều ngày hồi sức tích cực và điều trị bằng thuốc đặc hiệu, cả hai đã hồi phục và đủ điều kiện ra viện.

Bệnh nhân đầu tiên là người đàn ông 51 tuổi, quê Hà Tĩnh, nhập Viện Y học Nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) ngày 6/7 trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức.

Kết quả thăm khám cho thấy người bệnh đã suy đa tạng với tổn thương não, gan, thận và phổi, phải hồi sức tích cực, thở máy và lọc máu liên tục.

Theo các bác sĩ, hồi sức chỉ là một phần của cuộc chiến. Thách thức lớn hơn là xác định nguyên nhân gây sốt cao và suy đa tạng giữa rất nhiều bệnh lý có biểu hiện tương tự, trong khi tình trạng người bệnh diễn biến xấu theo từng giờ.

Bệnh viện lập tức kích hoạt báo động đỏ toàn viện. Các chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, thận - lọc máu, huyết học, vi sinh, dược, chẩn đoán hình ảnh và dinh dưỡng cùng tham gia hội chẩn.

Khi rà soát lại bệnh sử, các bác sĩ phát hiện người bệnh vừa trở về từ Angola - quốc gia lưu hành sốt rét - khoảng nửa tháng trước khi nhập viện.

Từ yếu tố dịch tễ này, xét nghiệm ký sinh trùng sốt rét được chỉ định ngay và xác định bệnh nhân mắc sốt rét ác tính do Plasmodium falciparum.

Theo Bệnh viện Bạch Mai, hiện sốt rét không còn lưu hành phổ biến ở Việt Nam. Phần lớn ca bệnh là người trở về từ các quốc gia châu Phi hoặc vùng có dịch. Vì hiếm gặp nên nếu không khai thác kỹ lịch sử đi lại, bệnh rất dễ bị chẩn đoán muộn.

Trong khi đó, sốt rét ác tính do Plasmodium falciparum có thể tiến triển rất nhanh, gây tổn thương não, suy gan, suy thận, rối loạn đông máu, suy hô hấp và suy đa tạng, nguy cơ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.

May mắn, thời điểm đó bệnh viện vẫn còn lượng thuốc artesunate đường tiêm - thuốc đặc hiệu điều trị sốt rét ác tính theo khuyến cáo của Bộ Y tế - vừa đủ để cứu bệnh nhân đầu tiên.

Trong lúc các bác sĩ đang nỗ lực điều trị, Viện Y học Nhiệt đới tiếp tục tiếp nhận bệnh nhân thứ hai, nam giới 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc.

Người này từng sinh sống hơn một năm tại Cộng hòa Guinea (Tây Phi), sau đó trở về Trung Quốc rồi sang Việt Nam công tác.

Ngày 11/7, nhân viên một khách sạn ở Bắc Ninh phát hiện bệnh nhân hôn mê bên cạnh bãi nôn có lẫn máu.

Sau khi chuyển đến Bạch Mai, các bác sĩ nhanh chóng nghĩ đến khả năng sốt rét nhờ yếu tố dịch tễ. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ ký sinh trùng rất cao.

Người bệnh đã xuất hiện hàng loạt biến chứng nặng như sốt rét thể não, suy gan, suy thận, viêm phổi, thiếu máu nặng, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết. Bệnh nhân phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục.

Khó khăn càng lớn khi bệnh nhân không có người thân tại Việt Nam. Mọi trao đổi với gia đình đều phải thực hiện trực tuyến thông qua phiên dịch.

Trong khi nguồn thuốc đặc hiệu gần cạn, dưới sự chỉ đạo của Ban giám đốc bệnh viện, Viện Y học Nhiệt đới và Khoa Dược khẩn trương liên hệ Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương và nhiều đơn vị khác để tìm thuốc, đồng thời báo cáo khẩn Bộ Y tế.

Trước đề nghị của Bệnh viện Bạch Mai, Bộ Y tế đã phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) điều phối khẩn cấp 150 liều artesunate đường tiêm từ nước ngoài về Việt Nam. Nguồn thuốc này giúp bệnh nhân thứ hai vượt qua giai đoạn nguy kịch.

Sau nhiều ngày thở máy, lọc máu liên tục, kiểm soát nhiễm khuẩn, điều chỉnh rối loạn đông máu và điều trị bằng thuốc đặc hiệu, tình trạng của cả hai bệnh nhân dần cải thiện.

Ký sinh trùng trong máu được khống chế, chức năng gan, thận và các cơ quan từng bước hồi phục.

Từ chỗ hôn mê sâu, phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở, bệnh nhân quốc tịch Trung Quốc đã tỉnh táo, có thể giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ. Người thân nhiều lần gọi điện bày tỏ sự xúc động và cảm ơn đội ngũ y bác sĩ Việt Nam.

Tại lễ xuất viện, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết trong những tình huống đặc biệt khẩn cấp, bệnh viện luôn đặt tính mạng người bệnh lên hàng đầu và huy động tối đa nguồn lực để giành lấy cơ hội sống.

Theo PGS Cơ, thành công của hai ca bệnh cũng cho thấy y học hiện đại không có biên giới, việc phối hợp giữa Bộ Y tế, WHO và các đơn vị trong, ngoài nước có ý nghĩa quan trọng trong điều trị các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Ông đánh giá cao sự hỗ trợ của WHO tại Việt Nam trong điều phối thuốc điều trị sốt rét và nâng cao năng lực ứng phó dịch bệnh.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, cho biết áp lực điều trị rất lớn do cả hai bệnh nhân có mật độ ký sinh trùng cao, tổn thương nhiều cơ quan và nguy cơ tử vong cao.

Mục tiêu của ê-kíp là kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, đồng thời hồi sức tích cực để bảo tồn chức năng các cơ quan.

Chia sẻ tại lễ xuất viện chiều 22-7, đại diện WHO tại Việt Nam cho biết những năm gần đây, Việt Nam chỉ ghi nhận khoảng 100 ca sốt rét mỗi năm, phần lớn là các trường hợp nhập cảnh hoặc trở về từ nước ngoài.

Trong 6 tháng đầu năm nay, cả nước ghi nhận 12 ca, chủ yếu tại Khánh Hòa, thấp hơn nhiều so với các năm trước.

Theo WHO, sốt rét ác tính là bệnh có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vì vậy, chẩn đoán sớm, đặc biệt với những người có tiền sử đến hoặc trở về từ vùng lưu hành sốt rét, có ý nghĩa quyết định trong việc cứu sống người bệnh.

"Việt Nam đang là điểm sáng trong khu vực khi tiến gần mục tiêu loại trừ bệnh sốt rét vào năm 2030. Nhiều tỉnh, thành đã được công nhận loại trừ sốt rét", đại diện WHO tại Việt Nam nhấn mạnh.