Nhận định đề thi Ngữ văn đợt 2: Đề thực tiễn, ngữ liệu mới, phân hóa tốt

Sáng 14/8, 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bước vào môn Ngữ văn, môn thi đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT đợt 2 năm 2026.

Cô Nguyễn Thị Lệ Hằng, giáo viên Trường THPT Hàn Thuyên (Bắc Ninh), nhận định đề có cấu trúc phù hợp với định dạng kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, gồm Đọc hiểu 4 điểm và Viết 6 điểm, thời gian làm bài 120 phút. Đề tiếp tục tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu, lập luận và tạo lập văn bản thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ.

Phần Đọc hiểu sử dụng văn bản nghị luận “Những ‘mặt trận vô hình’ của an ninh văn hóa” của Bùi Hoài Sơn. Theo cô Hằng, việc lựa chọn một văn bản ngoài sách giáo khoa phù hợp với định hướng của chương trình mới, buộc học sinh phải trực tiếp đọc và xử lý một ngữ liệu chưa từng gặp.

Hệ thống câu hỏi được xây dựng theo mức độ từ nhận biết đến vận dụng. Câu 1 và câu 2 tương đối thuận lợi, trong khi câu 3 yêu cầu lý giải ý nghĩa của hai từ “hấp thụ”, “chuyển hóa” trong ngữ cảnh và câu 4 yêu cầu khái quát quan điểm của tác giả từ toàn văn bản. Đây là những câu đòi hỏi học sinh phải đọc sâu, đặt chi tiết trong mạch lập luận và biết tổng hợp thông tin.

Ở phần Viết, câu nghị luận xã hội đặt vấn đề về sự cần thiết phải trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin trong bối cảnh tin xấu độc, tin chưa kiểm chứng, video giả mạo xuất hiện trên môi trường số. Cô Hằng đánh giá đây là vấn đề thời sự, gần gũi với học sinh và có khả năng kiểm tra năng lực liên hệ thực tiễn. Muốn đạt điểm cao, thí sinh cần có lập luận, dẫn chứng và chính kiến, thay vì chỉ đưa ra những khẩu hiệu quen thuộc.

Câu nghị luận văn học yêu cầu phân tích bài thơ “Cánh đồng tuổi thơ” của Trịnh Thanh Sơn. Theo cô Hằng, đây là phần có tính phân hóa rõ bởi học sinh phải tự đọc hiểu một văn bản thơ mới, xác lập luận điểm, lựa chọn dẫn chứng và triển khai bài viết mạch lạc.

PGS.TS Bùi Thanh Hoa, Khoa Khoa học Xã hội, Trường Đại học Tây Bắc, đánh giá cao chất lượng ngữ liệu. Theo TS Hoa, cả đoạn trích về an ninh văn hóa và bài thơ “Cánh đồng tuổi thơ” đều có chiều sâu tư tưởng, giá trị thẩm mỹ, đồng thời gần gũi với trải nghiệm văn hóa của học sinh Việt Nam, có khả năng khơi gợi suy nghĩ độc lập.

PGS.TS Hoa cho rằng đề bao quát hai năng lực đặc thù của môn Ngữ văn là năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học. Đặc biệt, đề tiếp tục dịch chuyển trọng tâm từ “đo trí nhớ” sang đánh giá năng lực thực hiện: học sinh phải đọc, hiểu, phản hồi và kiến tạo ý nghĩa từ ngữ liệu mới, thay vì dựa vào học thuộc hay văn mẫu.

“Đề thi vừa sức và có khả năng phân hóa tốt”, PGS.TS Bùi Thanh Hoa nhận định. Theo ông, những câu hỏi ở mức độ nhận biết, thông hiểu tạo cơ hội để phần lớn thí sinh tiếp cận, trong khi câu nghị luận văn học 4 điểm là nơi phân hóa rõ hơn, bởi học sinh phải có khả năng cảm thụ độc lập, nhận diện đặc trưng thơ tự do và kiến tạo ý nghĩa từ hình tượng.

Đề thi mang lại sự hứng thú cũng như khả năng phân hóa học sinh

PGS.TS Trần Văn Toàn, giảng viên cao cấp Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng đề Ngữ văn đợt 2 có độ tương đương cao với đề thi tháng 6 cả về cấu trúc, ngữ liệu và độ khó. Hai đề đều có phần Đọc hiểu và Viết, sử dụng ngữ liệu mới, đồng thời tạo được sự hứng thú và khả năng phân hóa.

Về cấu trúc, hai đề đều gồm phần Đọc hiểu và phần Viết, trong đó Câu 1 phần Viết là nghị luận xã hội, Câu 2 là nghị luận văn học. Ở phần Đọc hiểu, hệ thống câu hỏi trải rộng trên toàn văn bản, kiểm tra các cấp độ từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng.

Về ngữ liệu, trong phần Đọc hiểu và Viết đều là những ngữ liệu mới, chuẩn mực, có khả năng kiểm tra năng lực thực của học sinh.

Câu 1 và Câu 2 phần Đọc hiểu của hai đề khá tương đương. Đây đều là những câu hỏi tương đối quen thuộc, tạo điều kiện để học sinh có thể lấy điểm, đồng thời vẫn kiểm tra khá tốt kĩ năng đọc hiểu.

Câu 3 kiểm tra khả năng hiểu nghĩa của từ trong văn cảnh. Câu 4 yêu cầu xác định quan điểm của tác giả. Để trả lời được câu hỏi này, học sinh không chỉ phải nhận biết những từ ngữ thể hiện cảm xúc, đánh giá trực tiếp, cách tổ chức câu mà còn phải nhận biết được cách tổ chức luận điểm, giọng điệu, cách lựa chọn dẫn chứng và lí lẽ.

Câu 5 là câu hỏi vận dụng, gắn với một vấn đề thời sự trong xã hội, tạo được sự kết nối tốt giữa văn bản đọc hiểu với thực tiễn xã hội. Nhìn chung, cả câu 3, câu 4 và câu 5 của phần Đọc hiểu đều có khả năng phân hóa học sinh rất tốt và cũng rất tương đương với đề thi tháng 6/2026.

Câu Viết 1 có sự tích hợp với phần Đọc hiểu. Vấn đề được đặt ra có tính thời sự, hướng tới trách nhiệm của thế hệ trẻ và đòi hỏi học sinh thể hiện rõ quan điểm cá nhân trước một vấn đề của thực tiễn đời sống.

Với câu 2 phần Viết, cả hai đề đều sử dụng ngữ liệu là một bài thơ có tính chất tự sự. Với yêu cầu này, học sinh trung bình có thể đạt mức điểm trung bình, nhưng để đạt điểm cao thì không dễ.