Người Việt ăn mặn gấp 1,6 lần khuyến nghị, muối đến từ đâu?

Tại hội thảo về giảm tiêu thụ muối và thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh ngày 19/8, tại Hà Nội, TS.BS Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cảnh báo tiêu thụ quá nhiều muối làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và suy thận mạn.

Theo bà Hà, giảm muối không nên chỉ được đặt ra khi người dân đã mắc bệnh và được tư vấn tại cơ sở y tế, mà cần bắt đầu từ cộng đồng, ngay trong bữa ăn hằng ngày của mỗi gia đình.

“Việc giúp người dân thay đổi hành vi, chủ động lựa chọn chế độ ăn phù hợp và duy trì lối sống lành mạnh cần được thực hiện ngay cả khi chưa xuất hiện bệnh”, bà Hà nói.

Người Việt vẫn ăn gần gấp đôi lượng muối khuyến nghị

PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt đã giảm từ 9,42 g/người/ngày năm 2015 xuống 8,07 g năm 2021.

Tuy nhiên, mức này vẫn cao khoảng 1,6 lần khuyến nghị dưới 5 g/ngày của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Để đạt mục tiêu giảm 30% so với năm 2015, lượng muối tiêu thụ cần xuống khoảng 6,6 g/người/ngày, tức giảm thêm khoảng 1,5 g so với hiện nay.

Theo PGS Mai, nguồn natri trong khẩu phần của người Việt có đặc điểm khác với nhiều nước thu nhập cao. Tại các quốc gia này, khoảng 70-80% natri đến từ thực phẩm chế biến sẵn.

Trong khi đó, ở Việt Nam, phần lớn natri đến từ muối, nước mắm, bột canh, hạt nêm, mì chính và các loại gia vị được thêm vào khi chế biến hoặc lúc ăn.

Thói quen chấm thức ăn, chan nước mắm, nước dùng cũng khiến lượng natri nạp vào cơ thể tăng đáng kể mà nhiều người không nhận biết.

Muối còn có thể "ẩn" trong thực phẩm đóng gói, đồ chế biến sẵn hoặc các loại gia vị như nước tương, dầu hào, nước mắm, bột canh. Vì vậy, một người cảm thấy mình "ăn không mặn" chưa chắc đã tiêu thụ ít natri.

Đáng chú ý, nguồn natri trong bữa ăn của người Việt đang thay đổi. Tỷ lệ đến từ mì ăn liền, đồ ăn vặt, thực phẩm chế biến sẵn và các bữa ăn bên ngoài gia đình có xu hướng tăng, đặc biệt tại đô thị và ở người trẻ.

Theo PGS Mai, đây là lý do việc giảm muối cần tác động đồng thời vào thói quen nêm nếm, sử dụng nước chấm trong gia đình và lượng natri có trong thực phẩm chế biến.

Bên cạnh giảm gia vị mặn khi nấu, hạn chế chấm và chan, các giải pháp về ghi nhãn dinh dưỡng, quy định ngưỡng natri và truyền thông thay đổi hành vi cũng cần được triển khai đồng bộ.

Bữa ăn thay đổi, bệnh không lây nhiễm gia tăng

Không chỉ muối, cơ cấu bữa ăn của người Việt cũng đang có nhiều thay đổi. Theo điều tra dinh dưỡng năm 2020, lượng thịt tiêu thụ bình quân tăng từ 84 g/người/ngày năm 2010 lên 136,4 g năm 2020; riêng khu vực thành thị đạt 155,3 g.

Trong khi đó, lượng rau và quả chín mới đáp ứng khoảng 66-77% nhu cầu khuyến nghị.

Một xu hướng khác là mức tiêu thụ đồ uống có đường tăng nhanh, từ 18,5 lít/người/năm năm 2009 lên 66,5 lít, tương đương mức tăng khoảng 3,5 lần trong 15 năm.

Theo PGS Mai, bữa ăn vì thế có nguy cơ vừa chưa đáp ứng đủ vi chất dinh dưỡng, vừa dư "năng lượng rỗng", góp phần làm gia tăng các rối loạn chuyển hóa.

Thông tin thêm, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cho biết Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư và bệnh hô hấp mạn tính.

Bệnh không lây nhiễm hiện chiếm hơn 80% số ca tử vong tại Việt Nam, trong đó có nhiều trường hợp tử vong sớm. Đột quỵ và bệnh tim mạch nằm trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở cả nam và nữ.

Một trong những yếu tố thúc đẩy tình trạng này là chế độ ăn không lành mạnh, gồm tiêu thụ quá nhiều muối, thực phẩm chế biến, thức ăn nhanh giàu chất béo, đường, muối và đồ uống có đường.

Quá trình đô thị hóa, ít vận động, thay đổi thói quen ăn uống và già hóa dân số có thể tiếp tục làm tăng gánh nặng bệnh không lây nhiễm.

Tuy nhiên, theo WHO, phần đáng kể của gánh nặng này có thể phòng ngừa thông qua thay đổi lối sống và môi trường thực phẩm.

Hướng tới cảnh báo dinh dưỡng trên mặt trước bao bì

Theo TS Angela Pratt, Việt Nam đã triển khai một số chính sách nhằm thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh. WHO đang hỗ trợ Bộ Y tế xây dựng các giải pháp liên quan đến công bố thành phần và giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm.

WHO cũng phối hợp xây dựng Mô hình Phân loại Dinh dưỡng phù hợp với Việt Nam, trong đó xác định các ngưỡng đối với những thành phần cần quan tâm như chất béo, đường và muối trong thực phẩm đóng gói sẵn.

Đây có thể là cơ sở cho việc triển khai ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì và các biện pháp giúp người tiêu dùng nhận biết, lựa chọn thực phẩm có lợi hơn cho sức khỏe.

Các chuyên gia cho rằng, cùng với chính sách về ghi nhãn, quảng cáo và môi trường thực phẩm học đường, truyền thông thay đổi hành vi vẫn giữ vai trò quan trọng.

Với muối, những thay đổi đơn giản như bớt gia vị khi nấu, hạn chế nước chấm và không thường xuyên chan nước dùng có thể giúp giảm lượng natri nạp vào mỗi ngày.