Tại Diễn đàn "Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững" ngày 29/10 ở Hà Nội, các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng ngành dầu khí đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, trong bối cảnh nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng ngày càng lớn.
Phát biểu khai mạc, ông Đào Quang Bính, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, cho biết năng lượng nói chung và công nghiệp dầu khí nói riêng giữ vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Ông Đào Quang Bính, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, phát biểu khai mạc.
Tuy nhiên, ngành đang đối mặt với nhiều thách thức khi các mỏ chủ lực suy giảm sản lượng tự nhiên, tình hình địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp, trong khi Việt Nam phải thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Theo ông Bính, Luật Dầu khí 2026 mở ra cơ hội thúc đẩy chu kỳ đầu tư mới, nhưng để tận dụng được, ngành cần tái cấu trúc chuỗi giá trị, chuyển từ mô hình khai thác tài nguyên truyền thống sang phát triển công nghiệp - năng lượng và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao.
Một trong những nội dung được thảo luận tại diễn đàn là tác động của Luật Dầu khí 2026, được Quốc hội thông qua ngày 23/8 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Theo Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Đức Hiếu, luật mới có 5 nhóm thay đổi quan trọng, gồm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng thu hút đầu tư; phát triển dịch vụ dầu khí và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Đức Hiếu phát biểu.
Trong đó, việc phân cấp được điều chỉnh theo hướng xác định rõ trách nhiệm giữa Thủ tướng, Bộ Công Thương và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).
Thủ tướng tập trung vào các vấn đề liên quan đến an ninh, quốc phòng; Bộ Công Thương thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước; Petrovietnam được giao thêm thẩm quyền đối với các vấn đề kỹ thuật phù hợp với năng lực.
Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy – Vietnam Economic Times tổ chức ngày 29/10 tại Hà Nội, với sự đồng hành của Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS).
Theo nội dung tham luận, số đầu mục công việc phải trình cấp Chính phủ, Thủ tướng phê duyệt giảm từ 26 xuống 13, trong khi số nội dung thuộc thẩm quyền trực tiếp của Petrovietnam tăng từ 12 lên 52.
Luật mới cũng hướng đến đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện xử lý linh hoạt một số thay đổi trong hợp đồng dầu khí và thúc đẩy đầu tư vào những dự án có tính chất đặc thù.
Đối với các mỏ cận biên, cơ chế ưu đãi đặc biệt được đề cập gồm thuế thu nhập doanh nghiệp 25%, thuế xuất khẩu 5% và cho phép thu hồi toàn bộ chi phí theo điều kiện áp dụng. Đây là một trong những giải pháp nhằm khuyến khích khai thác những mỏ có hiệu quả kinh tế thấp hoặc điều kiện khai thác khó khăn.
Trong tham luận về kinh nghiệm quốc tế, Đại sứ Vũ Quang Minh, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao, cho rằng dầu khí không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia.
Theo số liệu được ông dẫn tại diễn đàn, Việt Nam nhập khẩu khoảng 14 triệu tấn dầu thô và 10 triệu tấn xăng dầu thành phẩm mỗi năm. Trong khi đó, sản lượng dầu hiện nay chỉ bằng khoảng một nửa mức đỉnh năm 2004.
Điều này đặt ra yêu cầu vừa gia tăng khả năng khai thác trong nước, vừa chủ động nguồn cung, dự trữ và phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.
Dẫn kinh nghiệm từ Na Uy, Malaysia, Brazil và các quốc gia vùng Vịnh, ông Minh cho rằng yếu tố quyết định hiệu quả ngành dầu khí không chỉ nằm ở trữ lượng tài nguyên mà còn ở chất lượng thể chế, tính ổn định của chính sách và khả năng quản trị doanh nghiệp.
Na Uy được đánh giá cao nhờ tách bạch chức năng quản lý nhà nước với hoạt động kinh doanh, đồng thời duy trì chính sách ổn định trong nhiều thập kỷ. Malaysia có ưu thế ở cơ chế hợp đồng linh hoạt theo đặc điểm từng loại mỏ, còn các quốc gia vùng Vịnh chú trọng nâng cao năng lực doanh nghiệp và nhà cung cấp trong nước.

Ngược lại, kinh nghiệm từ một số quốc gia cho thấy chính sách thay đổi liên tục, doanh nghiệp dầu khí quốc gia phải gánh quá nhiều nhiệm vụ ngoài kinh doanh hoặc nguồn thu dầu khí không được tái đầu tư hiệu quả có thể làm suy giảm sức cạnh tranh của ngành.
Theo ông Minh, Việt Nam không nên sao chép nguyên mẫu bất kỳ quốc gia nào, mà cần kết hợp tính ổn định chính sách của Na Uy, sự linh hoạt của Malaysia và cách đánh giá giá trị nội địa của các nước vùng Vịnh.
Trong tham luận tại diễn đàn, Petrovietnam đưa ra định hướng chuyển đổi từ doanh nghiệp dầu khí truyền thống sang tập đoàn công nghiệp - năng lượng tích hợp, với trọng tâm không chỉ là sản lượng khai thác mà còn là hiệu quả, công nghệ và giá trị tạo ra trong toàn chuỗi.
Theo đó, tập đoàn xác định 5 định hướng chiến lược, gồm nâng cao hiệu quả hoạt động cốt lõi, phát triển chuỗi giá trị tích hợp, hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng, mở rộng sang lĩnh vực năng lượng mới có chọn lọc và nâng cao năng lực khoa học công nghệ.

Ở lĩnh vực truyền thống, Petrovietnam định hướng gia tăng hệ số thu hồi dầu, phát triển các mỏ nhỏ và cận biên, tận thu tài nguyên, đồng thời ứng dụng tự động hóa, số hóa để tối ưu vận hành.
Trong chuỗi khí và LNG, trọng tâm là kết nối nguồn cung với hệ thống hạ tầng tồn trữ, vận chuyển, phát điện, hóa chất và các khu công nghiệp. Với lọc hóa dầu, tập đoàn hướng đến chuyển dịch từ các sản phẩm thông thường sang hóa chất chuyên dụng, vật liệu mới phục vụ công nghiệp chế tạo.
Một định hướng khác là phát triển trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, kết nối nhà máy điện, cơ khí chế tạo, lọc hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật và logistics trên nền tảng hạ tầng dùng chung.
Theo Petrovietnam, mô hình này có thể giúp giảm chi phí, tận dụng phụ phẩm và nhiệt thải, đồng thời tạo điều kiện phát triển các hoạt động công nghiệp có giá trị gia tăng cao.
Đối với năng lượng mới, tập đoàn lựa chọn lộ trình thận trọng, ưu tiên thương mại hóa những lĩnh vực có lợi thế và thị trường sẵn sàng. Trong trung và dài hạn, các hướng nghiên cứu gồm điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh và công nghệ thu giữ, sử dụng, lưu trữ carbon.

Tập đoàn cũng đặt trọng tâm vào trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số và hợp tác nghiên cứu quốc tế để nâng cao hiệu quả khai thác, vận hành và quản trị tài sản.
Các chuyên gia tại diễn đàn cho rằng quá trình chuyển đổi cần đi kèm hành lang pháp lý ổn định, cơ chế huy động vốn dài hạn và quy hoạch hạ tầng đồng bộ.
Trong bối cảnh Việt Nam vừa cần bảo đảm nguồn cung năng lượng cho tăng trưởng kinh tế, vừa thực hiện các mục tiêu giảm phát thải, ngành dầu khí được kỳ vọng không chỉ duy trì vai trò cung cấp nhiên liệu mà còn trở thành nền tảng phát triển công nghiệp, công nghệ và năng lượng mới.