Ngân hàng Nhà nước: Không đưa khách VIP vào diện giám sát

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.

Gần đây, một số thông tin cho rằng dự thảo sẽ "đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền", hoặc yêu cầu các nhóm khách hàng đặc thù phải được "theo dõi riêng biệt".

Tuy nhiên, theo nội dung dự thảo, đối tượng chịu sự giám sát là các tổ chức thuộc diện báo cáo, không phải từng khách hàng hay cá nhân lãnh đạo ngân hàng.

Cụ thể, theo khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 dự thảo, phạm vi giám sát gồm các đối tượng báo cáo như tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và các tổ chức liên quan thuộc phạm vi quản lý. Đây là các tổ chức, pháp nhân, thay vì cá nhân khách hàng hoặc lãnh đạo ngân hàng.

Dự thảo cũng đề cập việc thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và kiểm soát của đơn vị được giám sát, gồm thông tin về hội đồng quản trị, ban giám đốc, ban kiểm soát, cổ đông lớn, tỷ lệ sở hữu hay quy mô vốn.

Các dữ liệu này nhằm cung cấp bức tranh tổng quan về quy mô, cấu trúc và quản trị của tổ chức tín dụng để phục vụ hoạt động giám sát. Đây cũng là nhóm thông tin các ngân hàng đã có trách nhiệm báo cáo theo những quy định hiện hành, trong đó có Thông tư 08/2022/TT-NHNN về giám sát an toàn vi mô, Luật Các tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán.

Thống kê khách VIP không đồng nghĩa theo dõi từng người

Một nội dung khác gây chú ý là yêu cầu tổ chức tín dụng báo cáo số lượng khách hàng, phân chia theo một số nhóm và đặc điểm.

Theo dự thảo, các ngân hàng sẽ báo cáo tổng số lượng khách hàng và phân tách theo các nhóm như khách hàng cá nhân, tổ chức, khách VIP hoặc ưu tiên. Một số khách hàng tổ chức cũng được thống kê theo lĩnh vực hoạt động, chẳng hạn cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, bất động sản, kim loại quý, đá quý, trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng.

Việc phân nhóm này được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận và khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), với mục đích tạo dữ liệu đầu vào để đánh giá mức độ rủi ro phòng, chống rửa tiền của từng tổ chức tín dụng.

Nói cách khác, số lượng và cơ cấu khách hàng là một trong những yếu tố được sử dụng để đánh giá "hồ sơ rủi ro" của ngân hàng. Việc một khách hàng thuộc nhóm VIP, ưu tiên hoặc doanh nghiệp hoạt động trong một lĩnh vực nhất định không đồng nghĩa người hoặc doanh nghiệp này bị đưa vào danh sách giám sát riêng.

Tương tự, thông tin về cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập để phân tích tổng thể đặc điểm của tổ chức được giám sát. Việc thu thập dữ liệu không đồng nghĩa các cá nhân này mặc nhiên bị xác định có rủi ro hoặc vi phạm quy định phòng, chống rửa tiền.

Sự khác biệt nằm ở đối tượng được giám sát và dữ liệu phục vụ giám sát. Đối tượng NHNN giám sát theo dự thảo là tổ chức thuộc diện báo cáo; còn thông tin về cơ cấu quản trị và các nhóm khách hàng là dữ liệu đầu vào để đánh giá mức độ rủi ro của tổ chức đó.

Không mở rộng đối tượng so với luật

Một số ý kiến cũng cho rằng dự thảo "mở rộng thêm các đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách hàng VIP" nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động phòng, chống rửa tiền.

Tuy nhiên, theo nội dung dự thảo, văn bản này không bổ sung nhóm "đối tượng báo cáo" hay "đối tượng giám sát" mới so với Luật Phòng, chống rửa tiền 2022.

Thông tư được xây dựng để quy định trình tự, thủ tục nghiệp vụ mà NHNN áp dụng khi giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền của các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.

Do đó, việc ngân hàng phải thống kê số lượng khách VIP hay cung cấp thông tin về lãnh đạo, cổ đông lớn không đồng nghĩa những cá nhân này được chuyển thành đối tượng giám sát chống rửa tiền.

Việc phân biệt hai khái niệm này có ý nghĩa quan trọng. Cách diễn đạt rằng cơ quan quản lý "đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát" có thể khiến người đọc hiểu rằng những người này bị mặc định có nguy cơ liên quan tới rửa tiền, trong khi nội dung dự thảo không quy định như vậy.

Theo cách tiếp cận dựa trên rủi ro, các chỉ tiêu về khách hàng, hoạt động kinh doanh, quản trị và quy mô của tổ chức tín dụng được tổng hợp để cơ quan quản lý đánh giá mức độ rủi ro chung, từ đó xác định phương thức và mức độ giám sát phù hợp đối với chính tổ chức đó.