Chuyên gia cảnh báo trào lưu giảm cân cực đoan

Béo phì gia tăng với tốc độ đáng báo động

Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì nhanh nhất châu Á do sự thay đổi mạnh mẽ về lối sống và chế độ dinh dưỡng.

Dự báo, đến năm 2030, khoảng 50% người trưởng thành sẽ bị thừa cân; tỷ lệ béo phì ở nam giới khoảng 17% và nữ giới khoảng 22%.

Thông tin trên được GS.TS Trần Bình Giang, Chủ tịch Hội Ngoại khoa và Phẫu thuật nội soi Việt Nam, chia sẻ tại Hội thảo khoa học về phẫu thuật béo phì trong điều trị đa mô thức, diễn ra ngày 7/8 tại Hà Nội.

Dịp này, Chi hội Phẫu thuật Chuyển hóa và Béo phì Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031 cũng chính thức ra mắt nhằm tăng cường kết nối chuyên môn và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực phẫu thuật chuyển hóa.

Theo GS Giang, người có chỉ số BMI từ 20-25 được xem là bình thường, từ 25-30 là thừa cân và trên 30 là béo phì. Riêng với người châu Á, nguy cơ mắc các bệnh lý đã tăng đáng kể khi BMI từ 27,5 trở lên.

Ông nhấn mạnh béo phì không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn làm giảm tuổi thọ, suy giảm chất lượng sống do gây ra hàng loạt rối loạn chuyển hóa âm thầm từ giai đoạn sớm.

Đây là yếu tố nguy cơ của đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, ngưng thở khi ngủ, gan nhiễm mỡ, thoái hóa khớp...

Đáng chú ý, theo GS Giang, số ca tử vong liên quan đến béo phì hiện cao gấp ba lần tổng số ca tử vong do ung thư vú và ung thư đại tràng cộng lại.

Cảnh báo xu hướng giảm cân cực đoan

Theo các chuyên gia, phần lớn người thừa cân, béo phì đều mong muốn giảm cân bằng thay đổi chế độ ăn hoặc tăng cường tập luyện. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này thường chỉ giúp giảm khoảng 10% tổng cân nặng.

Đáng lưu ý, khoảng 95% người bệnh tăng cân trở lại sau 5 năm nếu chỉ áp dụng các phương pháp giảm cân thông thường.

GS Giang cho biết tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì tại Việt Nam đang ở mức đáng báo động, thuộc nhóm nhanh nhất châu Á. Trong bối cảnh đó, nhiều người tìm đến các phương pháp giảm cân cấp tốc được quảng bá trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, không ít chế độ ăn cực đoan thiếu cơ sở khoa học và tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe.

GS Giang cho biết hiện nay trên mạng xã hội xuất hiện nhiều chế độ ăn giảm cân cực đoan như cắt hoàn toàn tinh bột hoặc loại bỏ một nhóm thực phẩm nhất định.

Tuy nhiên, đa số phương pháp này thiếu cơ sở khoa học và khó mang lại hiệu quả bền vững.

Theo ông, nguyên tắc cốt lõi của giảm cân là năng lượng tiêu hao phải lớn hơn năng lượng nạp vào. Việc tập luyện rất cần thiết để cải thiện sức khỏe tim mạch, cơ xương khớp và thể lực, nhưng yếu tố quyết định vẫn là kiểm soát chế độ ăn.

"Giảm ăn không đồng nghĩa với nhịn ăn hay loại bỏ hoàn toàn tinh bột hoặc một nhóm chất dinh dưỡng.

Chế độ ăn khoa học vẫn phải bảo đảm đủ tinh bột, đạm và chất béo, đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất.

Điều quan trọng là giảm tổng năng lượng nạp vào, chứ không phải cắt bỏ hoàn toàn bất kỳ thành phần nào", GS Giang nhấn mạnh.

Ông cho rằng điều trị béo phì là "một cuộc chiến" đòi hỏi sự kiên trì và thay đổi lối sống lâu dài, không thể thực hiện theo từng đợt ngắn hạn.

Phẫu thuật béo phì chỉ là lựa chọn cuối cùng

Các chuyên gia cho biết béo phì cần được điều trị theo mô hình đa chuyên khoa với sự phối hợp của nội tiết, dinh dưỡng, tâm lý, phục hồi chức năng và ngoại khoa nhằm đạt hiệu quả lâu dài.

Trong đó, phẫu thuật chỉ được chỉ định khi thay đổi lối sống và điều trị nội khoa không hiệu quả.

Các kỹ thuật như cắt dạ dày hình ống hoặc nối tắt dạ dày giúp giảm dung tích dạ dày, giảm cảm giác thèm ăn và hỗ trợ giảm cân bền vững.

TS.BS Bùi Thanh Phúc, Phó Trưởng khoa Phẫu thuật Cấp cứu tiêu hóa, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết phẫu thuật thường áp dụng cho người từ 16-65 tuổi có BMI từ 40 trở lên hoặc từ 35 trở lên kèm các bệnh lý như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh hô hấp, đau khớp... sau khi đã điều trị nội khoa từ 6-12 tháng nhưng không đạt kết quả.

Theo bác sĩ Phúc, phẫu thuật điều trị béo phì không phải là phẫu thuật thẩm mỹ và không áp dụng cho những trường hợp chỉ muốn giảm vài kg để làm đẹp.

Người quá cao tuổi, quá trẻ hoặc mắc các bệnh lý nội khoa nặng cũng cần được cân nhắc kỹ trước khi chỉ định.

Thống kê tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho thấy sau một năm phẫu thuật, người bệnh có thể giảm trung bình 50-60 kg, thậm chí có trường hợp giảm gần 100 kg.

Nhiều bệnh nhân sau điều trị kiểm soát tốt đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ; một số phụ nữ vô sinh do béo phì cũng đã mang thai sau khi giảm cân.

GS Trần Bình Giang cho biết đến nay Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện khoảng 500 ca phẫu thuật điều trị béo phì.

Đây là điều trị bệnh lý chứ không phải can thiệp thẩm mỹ. Chi phí khám và điều trị được áp dụng theo quy định, các khoản thuộc phạm vi quyền lợi sẽ được BHYT chi trả, người bệnh chỉ phải thanh toán thêm một số vật tư, thiết bị chuyên dụng có giá thành cao sử dụng trong quá trình phẫu thuật.