Luật sư Lưu Tiến Dũng: Thấu cảm phận người sau bút lục

Hành trình đi tìm sự thật khách quan

Nói về các vụ án hình sự, Luật sư Lưu Tiến Dũng thường dừng lại rất lâu trước hai chữ "Sự thật". Theo anh, trước khi đặt vấn đề có thể biện hộ đến đâu, người luật sư phải trả lời câu hỏi căn cơ rằng: “Sự thật của vụ án là gì?”. Một luận cứ sắc bén không thể được gọt giũa từ kết quả định trước, càng không thể dựng lên từ giả định của lương tri. Nó phải là kết tinh của một hành trình kiên nhẫn: bóc tách toàn bộ hồ sơ, tỉ mẩn lần theo từng bút lục và dũng cảm đối diện với cả những tình tiết bất lợi nhất.

Tư duy hành nghề của anh điềm tĩnh nhưng kiên quyết. Nếu thân chủ vô tội phải kiên trì truy vết từng mảnh ghép để minh oan. Ngay cả trong trường hợp thực sự có sai phạm, trách nhiệm ấy cũng phải được tường minh định lượng. Anh bảo vệ nguyên tắc không để một người chịu trách nhiệm thay cho người khác, kiên quyết phân hóa hành vi và tuyệt đối không lùi bước trước nhưng quy kết vượt quá giới hạn của chứng cứ.

Đứng trước những vụ án tâm điểm, dưới sức ép nghẹt thở của dư luận, bản lĩnh của người luật sư thể hiện ở sự tỉnh táo để bóc tách: đâu là phán xét về đạo đức, đâu là trách nhiệm hình sự phải chứng minh. Bào chữa, trong góc nhìn của Luật sư Lưu Tiến Dũng, chưa bao giờ là sự đối đầu cảm tính với cáo buộc hay công luận mà là mắt xích thiết yếu của công lý, nơi số phận con người được định đoạt bằng những nghiêm ngặt pháp đình.

Ranh giới giữa rủi ro và trách nhiệm hình sự

Hơn một thập kỷ chuyên sâu về hình sự kinh tế, Luật sư Lưu Tiến Dũng thấu hiểu phía sau mỗi bản cáo trạng là cả cấu trúc doanh nghiệp phức tạp với vô số hợp đồng, điều khoản và quyết định quản trị đan xen. Một doanh nhân có thể bị chỉ trích vì những quyết định kinh doanh sai lầm, một quản lý có thể bị phê phán vì năng lực điều hành yếu kém, một tập đoàn có thể vì bê bối mà đánh mất niềm tin của khách hàng. Nhưng tất cả những điều đó không đồng nghĩa với tội phạm.

Chính vì vậy, khi tiếp cận hồ sơ, Luật sư Dũng không bắt đầu từ tên gọi của tội danh mà đi thẳng vào bản chất tội phạm. Với tư duy pháp lý đa chiều, anh chọn bóc tách vụ án từ nền tảng của luật chuyên ngành: đối chiếu luận tội với chứng cứ, trả từng hành vi về đúng hoàn cảnh lịch sử tại thời điểm xảy ra sự việc.

Bởi pháp luật hình sự không phán xét một bức tranh chung mơ hồ, mà định lượng, phân hóa chính xác trách nhiệm của từng cá nhân. Có lẽ cũng từ cách tiếp cận ấy mà trong một vụ án “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” với doanh thu được xác định ở quy mô đặc biệt lớn tại Hà Nội, do Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an thụ lý, Luật sư Lưu Tiến Dũng lựa chọn đi sâu vào vai trò thực tế của từng người thay vì để những con số rất lớn của vụ án chi phối cách nhìn về trách nhiệm.

Ba kế toán trưởng được anh bào chữa đều là người trực tiếp thực hiện công việc chuyên môn trong bộ máy doanh nghiệp nhiều tầng quản trị. Vấn đề đặt ra không đơn thuần là họ đã thực hiện nghiệp vụ nào, mà quan trọng hơn là phải làm sáng tỏ họ nhận thức thế nào về hành vi phạm tội, có động cơ vụ lợi hay không? Từ việc bóc tách từng hành vi và đặt nó trở lại đúng vị trí của mỗi cá nhân trong cấu trúc vận hành, ba kế toán trưởng đều được xem xét theo hướng không truy cứu trách nhiệm hình sự.

Muốn biện hộ phải thấu hiểu và cảm thông

Trong hành trình tố tụng, Luật sư Lưu Tiến Dũng từng tiếp xúc với nhiều doanh nhân dạn dỹ cho đến những người từng giữ vị trí cao trong bộ máy công quyền, cả người dân bình thường vô tình vướng vòng lao lý. Anh nhận ra am hiểu luật pháp là chưa đủ, chỉ khi thấu hiểu rõ con người luật sư mới chạm được vào bản chất.

Muốn định lượng chính xác một hành vi, cần đặt con người ấy trở về đúng tọa độ không gian, thời gian và bối cảnh. Bởi phán xét một sai phạm trong quá khứ bao giờ cũng dễ hơn việc bao dung. Vì thế, người bào chữa không thể chỉ hỏi thân chủ đã làm gì, mà phải thấu cảm lý do vì sao họ lựa chọn: vào thời khắc đó họ biết những gì, có thể làm được gì, và đâu là những biến số nằm ngoài tầm kiểm soát.

Trong vụ án “Vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản” tại Tuyên Quang, cả sáu bị can đều không bước vào vòng tố tụng bằng toan tính kỹ lưỡng. Qúa trình tiếp xúc ban đầu, điều Luật sư nhìn thấy ở họ là hạn chế về nhận thức xã hội, khó khăn trong hoàn cảnh chung và hiểu biết không đầy đủ với các quy phạm hình sự. Điều đó dù không thể xóa đi trách nhiệm pháp lý nhưng xác định một người có tội mới chỉ là một nửa của việc bào chữa. Nửa còn lại là lý giải nguyên nhân, làm rõ mức độ lỗi, sáng tỏ các yếu tố khách quan, bối cảnh hay bổ sung khắc phục hậu quả.

Kết thúc vụ án, cả sáu bị cáo đều được Tòa án áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ. Với xã hội đó có thể chỉ là một hình phạt trong bản án. Nhưng với người bào chữa thì phía sau quyết định ấy là sáu con người được tiếp tục sống tự do để sửa chữa lỗi lầm, là những đứa trẻ vẫn có cha bên cạnh trên con đường đến trường, là những người vợ không phải chờ chồng sau cánh cửa trại giam, là bậc làm cha làm mẹ không phải chứng kiến con mình bị cách ly khỏi gia đình, xã hội.

Hiểu thấu điều đó mới thấy phía sau hàng nghìn trang bút lục là một con người bằng xương thịt đang đối diện với thời khắc khó khăn nhất của đời mình. Nếu chỉ nhìn vào tội danh, luật sư có thể hiểu hồ sơ, nhưng chưa chắc đã hiểu được con người mà mình đang bảo vệ. Sự đồng cảm ở đây không phải để xóa đi ranh giới đúng sai, mà để dung hòa chiều sâu trí tuệ với sự nhân văn, khoan hồng của pháp luật.

Bảo vệ đến cùng dưới ánh sáng công lý

Người bào chữa phải đi cùng thân chủ đến đâu? Với Luật sư Lưu Tiến Dũng, câu trả lời luôn nhất quán: đến ranh giới cuối cùng mà pháp luật và đạo đức nghề nghiệp cho phép. Không thêu dệt nên một sự thật khác, nhưng tuyệt đối không được bỏ sót bất kỳ chi tiết hay chứng cứ  nào có lợi cho người bị buộc tội.

Nếu thân chủ vô tội, phải kiên trì minh oan; nếu chứng cứ còn khoảng trống, phải dũng cảm lấp đầy; nếu cáo buộc chưa minh bạch, phải đưa hành vi về với đúng với bản chất. Ngay cả khi thân chủ thực sự có lỗi, họ vẫn cần được bảo đảm chỉ chịu trách nhiệm tương xứng với hành vi và hưởng trọn sự khoan hồng của pháp luật. Bởi lẽ, quyền bào chữa không phải một đặc ân, mà là quyền nền tảng của con người trước công lý.

Có những vụ án, hành trình ấy không được đo bằng một phiên tòa, mà bằng nhiều năm tố tụng. Trong vụ án “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” tại Thành phố Hồ Chí Minh mà Luật sư Lưu Tiến Dũng tham gia bào chữa, vòng xoáy ấy là gần năm năm. Giữa những quan điểm khác nhau cùng khoảng trống chứng minh của chứng cứ, hồ sơ nhiều lần được lật lại, từng lời khai, đối chất, diễn biến hành vi.

Bản án sơ thẩm tuyên bị cáo có tội. Nhưng với người bào chữa, sự thật khách quan vẫn còn chưa sáng tỏ, Luật sư cùng thân chủ tiếp tục kháng cáo lên cao. Kết quả, Hội đồng xét xử phúc thẩm quyết định hủy bản án sơ thẩm để điều tra, truy tố, xét xử lại. Gần năm năm dù không quá dài nhưng với người đang mang thân phận bị buộc tội, mỗi ngày trôi qua đều là một ngày sợ hãi, bất an. Có lẽ vậy nên bảo vệ đến cùng không có nghĩa là bảo vệ bằng mọi giá. Mà là kiên trì đi tới tận cùng.

Chính tư duy ấy đã đúc kết nên giá trị cốt lõi của Hãng luật La Défense. Liêm chính để tôn trọng sự thật khách quan, dũng cảm để bảo vệ minh bạch trong tố tụng, và dấn thân để bào chữa đến tận cùng. Đó cũng chính là biểu trưng của tinh thần “Lumière de Justice”. Ánh sáng của công lý không tự tạo ra sự thật, nó chỉ kiên định rọi soi, làm sáng tỏ không gian pháp đình bằng những lời biện hộ.

___________________________