Khuyến khích sinh đủ hai con trước 35 tuổi, giảm mất cân bằng giới tính

Bộ Y tế vừa có văn bản yêu cầu đẩy mạnh truyền thông dân số, khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con trước 35 tuổi, đồng thời ưu tiên giải pháp giảm mất cân bằng giới tính khi sinh tại nhiều địa phương.

Theo hướng dẫn truyền thông dân số vừa được Bộ Y tế ban hành, ngành y tế khuyến khích mỗi cá nhân, cặp vợ chồng chủ động quyết định thời điểm sinh con, số con và khoảng cách sinh phù hợp với sức khỏe, điều kiện kinh tế và khả năng nuôi dạy con.

Việc không kết hôn muộn, không sinh con quá muộn hoặc sinh quá ít con được nhấn mạnh nhằm ứng phó mức sinh thấp.

Bộ cũng cảnh báo mức sinh thấp kéo dài có thể làm thu hẹp quy mô dân số, thiếu hụt lao động, đẩy nhanh già hóa và ảnh hưởng an sinh xã hội. Song song, chính sách hỗ trợ thai sản, việc làm và an sinh sẽ được hoàn thiện để giảm áp lực cho gia đình trẻ.

Ưu tiên 15 địa phương giảm mất cân bằng giới tính

Theo dự thảo Thông tư triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, có 15/34 tỉnh, thành được xác định có tỷ số giới tính khi sinh trên 109 bé trai/100 bé gái, cần ưu tiên can thiệp.

Danh sách gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Sơn La, Hưng Yên, Phú Thọ, Lạng Sơn, Hải Phòng, Thái Nguyên, Lai Châu, Thanh Hóa, Lào Cai, Ninh Bình, Quảng Ninh, Nghệ An và Điện Biên. Tình trạng này tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt khu vực Đồng bằng sông Hồng.

Giai đoạn 2021-2024, Bắc Ninh có tỷ số cao nhất cả nước, 119,6 bé trai/100 bé gái; năm 2025 khoảng 121,1. Hà Nội duy trì khoảng 110-111; Hải Phòng tăng lên 116,7 trong 6 tháng đầu 2026; Sơn La dao động 116-120 trong nhiều năm.

Tại các địa phương này, ngành y tế dự kiến xây dựng mô hình cộng đồng xóa bỏ tư tưởng trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi; đưa nội dung bình đẳng giới vào hương ước, quy ước; đồng thời phát triển các mô hình hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái, câu lạc bộ cộng đồng và hoạt động tôn vinh nữ giới.

Tăng giám sát, xử lý vi phạm trên môi trường số

Bộ Y tế nhấn mạnh nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức, tăng cường xử lý các hành vi vi phạm. Các công cụ theo dõi, phát hiện nội dung liên quan trên Internet và mạng xã hội sẽ được xây dựng để ngăn chặn sớm.

Ngành y tế cũng đề xuất tích hợp nội dung phòng ngừa mất cân bằng giới tính khi sinh vào chương trình đào tạo y khoa; tổ chức khảo sát các yếu tố văn hóa, xã hội ảnh hưởng đến hành vi lựa chọn giới tính thai nhi để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Năm 2024, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam là 111,4 bé trai/100 bé gái; năm 2025 giảm còn 109; 6 tháng đầu 2026 ở mức 110,5. Mục tiêu đặt ra là đưa tỷ số này xuống dưới 108 vào năm 2030 và dưới 106 vào năm 2035.

Mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài khoảng 20 năm qua đã tạo hệ lụy rõ rệt. Việt Nam hiện thừa khoảng 415.200 nam giới trong độ tuổi kết hôn so với nữ giới cùng nhóm tuổi, gây áp lực lên cơ cấu dân số và thị trường hôn nhân.

Thích ứng già hóa dân số, đổi mới truyền thông

Bộ Y tế đồng thời yêu cầu đẩy mạnh truyền thông chăm sóc người cao tuổi, khuyến khích chuẩn bị sớm cho tuổi già và phát triển các mô hình chăm sóc tại nhà, cộng đồng.

Người cao tuổi cần được hỗ trợ duy trì sức khỏe, tham gia hoạt động xã hội và được bảo vệ trước nguy cơ lừa đảo, bạo lực, cô lập, đặc biệt trong môi trường số.

Định hướng mới cũng nhấn mạnh đổi mới phương thức truyền thông, tận dụng mạng xã hội, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo để tiếp cận hiệu quả từng nhóm dân cư, góp phần nâng cao nhận thức về sinh đủ hai con, bình đẳng giới và thích ứng già hóa dân số.