Ngày 23-10, tại Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, phối hợp với Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), Tạp chí Một Thế Giới và Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế OpenAP 2026 với chủ đề “Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương”.
Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Huỳnh Thành Đạt
Hội thảo có sự tham gia của 450 đại biểu, trong đó có 30 diễn giả quốc tế, cùng các nhà khoa học, chuyên gia giáo dục, nhà quản lý, giảng viên, nhà nghiên cứu và đại diện các tổ chức học thuật. Đây là diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ kết quả nghiên cứu và tìm kiếm giải pháp thúc đẩy giáo dục đại học mở trong bối cảnh chuyển đổi số.
Công nghệ phát triển, khoảng cách giáo dục có thể gia tăng
Phát biểu tại hội thảo, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên biến động sâu sắc, nơi tri thức và công nghệ lan tỏa với tốc độ chưa từng có. Tuy nhiên, sự phát triển ấy cũng đang đặt ra những thách thức phi truyền thống lớn: Khoảng cách giàu nghèo, sự bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận tri thức, và nguy cơ gia tăng "đứt gãy số" trong giáo dục. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, dù là đầu tàu tăng trưởng kinh tế của thế giới, cũng không nằm ngoài quy luật đó.
Trong bối cảnh này, khái niệm "Tương lai mở" không đơn thuần là một khẩu hiệu hay xu hướng học thuật. Đó là sự cam kết mang tính chiến lược về một nền giáo dục không rào cản. Đó là nơi tài nguyên tri thức được chia sẻ tự do, nơi các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) hay giáo dục số được tối ưu hóa không phải để làm sâu sắc thêm sự khác biệt, mà để thu hẹp khoảng cách tiếp cận cho tất cả mọi người.
Một nền giáo dục đại học chỉ thực sự "mở" khi nó mang tính công bằng và bao trùm. Công bằng là đảm bảo mọi cá nhân - không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, giới tính, địa lý - đều có những cơ hội phù hợp để tiếp cận và thành công ở bậc đại học. Bao trùm là tạo dựng một môi trường học thuật tôn trọng sự đa dạng, nơi không một ai bị bỏ lại phía sau trong lộ trình phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội.
Cũng theo Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Huỳnh Thành Đạt, ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước luôn xác định "Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu". Mọi chính sách giáo dục phải lấy con người làm trung tâm, lấy sự hài lòng và cơ hội phát triển của nhân dân làm thước đo.
Chúng ta đã và đang triển khai nhiều chủ trương, chính sách lớn nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển cũng đòi hỏi chúng ta phải có cái nhìn thẳng thắn, làm sao để sinh viên ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thể tiếp cận nguồn tài nguyên học thuật chất lượng ngang bằng với sinh viên ở các đô thị lớn? Làm sao để chi phí giáo dục không trở thành gánh nặng khiến các tài năng trẻ phải gạt bỏ ước mơ bước chân vào giảng đường đại học? Và làm sao để công nghệ số vừa nâng cao chất lượng đào tạo, vừa bảo đảm tính nhân văn, bảo vệ cơ hội cho các nhóm yếu thế?...
Các đại biểu tham dự hội thảo
Giáo dục mở không chỉ là số hóa học liệu
Tại hội thảo, GS-TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh giáo dục đại học trong tương lai cần vượt ra ngoài mục tiêu số hóa và ứng dụng công nghệ.
Theo ông, công nghệ có thể giúp vượt qua nhiều rào cản truyền thống, nhưng không tự động mang lại công bằng trong giáo dục. Mục tiêu quan trọng hơn là xây dựng môi trường học tập bao trùm, tăng cường hợp tác và lấy người học làm trung tâm.
GS-TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Việc phát triển tài nguyên giáo dục mở vì thế không thể chỉ dừng ở cung cấp tài liệu trực tuyến. Các cơ sở giáo dục cần tạo điều kiện để người học sử dụng hiệu quả nguồn học liệu, hình thành tư duy phản biện, phát huy khả năng sáng tạo và tham gia quá trình kiến tạo tri thức. Quan điểm này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới quản trị và tổ chức đào tạo đại học. Bên cạnh đầu tư hạ tầng công nghệ, các trường cần quan tâm đến chất lượng học liệu, năng lực giảng viên, khả năng tiếp cận của từng nhóm sinh viên và hiệu quả thực tế của các phương pháp giảng dạy.
Đề cập tác động của trí tuệ nhân tạo, TS Bùi Quang Xuân, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Đồng Nai, cho rằng giáo dục trong kỷ nguyên AI không thể chỉ chạy đua đưa công nghệ vào giảng đường mà phải chú trọng chất lượng học tập. AI đang làm thay đổi cách sinh viên tiếp cận tri thức, nghiên cứu và tạo ra sản phẩm học tập. Khi công nghệ có thể viết bài, giải bài tập và xử lý thông tin, giáo dục đại học càng phải chú trọng đào tạo tư duy độc lập, bảo đảm liêm chính học thuật và sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Những vấn đề liên quan đến đạo đức, bản quyền và chất lượng thông tin cũng cần được quan tâm trong quá trình ứng dụng AI vào giáo dục.
Kết nối nguồn lực để mở rộng cơ hội học tập
Theo TS Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, xây dựng hệ sinh thái tri thức mở đòi hỏi sự liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức thông tin - thư viện, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Bên cạnh tiếp nhận thành tựu khoa học thế giới, Việt Nam cần tăng cường đóng góp kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và sáng kiến vào mạng lưới tri thức khu vực và toàn cầu. Định hướng này gắn với yêu cầu phát triển năng lực thông tin, năng lực số, năng lực AI và thúc đẩy ứng dụng công nghệ hiệu quả, có trách nhiệm.
Tại OpenAP 2026, các chuyên gia tập trung thảo luận sáu nhóm chủ đề, gồm phát triển tài nguyên giáo dục mở; đổi mới giảng dạy, học tập và đánh giá; công bằng và khả năng tiếp cận giáo dục; chính sách và quản trị; đổi mới kỹ thuật số và AI có trách nhiệm; học thuật mở và hợp tác quốc tế.
Thông qua các phiên thảo luận, các đại biểu chia sẻ kinh nghiệm từ nhiều hệ thống giáo dục, nhận diện những rào cản về thể chế, tài chính, công nghệ và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện của từng quốc gia.
Lan AnhBạn đang xem bài viết Giáo dục đại học trong kỷ nguyên số: Không để người học bị bỏ lại phía sau tại chuyên mục Giáo dục và Phát triển của Gia Đình Mới, tạp chí chuyên ngành phổ biến kiến thức, kỹ năng sống nhằm xây dựng nếp sống gia đình văn minh, tiến bộ, vì bình đẳng giới. Tạp chí thuộc Viện Nghiên cứu Giới và Phát triển (Liên Hiệp Các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam), hoạt động theo giấy phép 292/GP-BTTTT. Bài viết cộng tác về các lĩnh vực phụ nữ, bình đẳng giới, sức khỏe, gia đình gửi về hòm thư: bankhoahoc@giadinhmoi.vn.











